‘De helft van onze zorg heeft geen of onbekende toegevoegde waarde’

‘De helft van onze zorg heeft geen of onbekende toegevoegde waarde’
Patiënten gaan ervan uit dat de gezondheidszorg voor het merendeel effectief en goed voor ze is. Maar wie wat nauwkeuriger kijkt, kan niet anders dan concluderen dat er in de zorg ook nogal wat overdaad is geslopen. Meer zorg is niet altijd beter. Bij een onderzoek onder huisartsen gaf bijna 60% aan dat zij ervan overtuigd zijn dat Nederlanders te veel, dan wel véél te veel zorg ontvangen. Prof. dr. Gert Westert, hoogleraar gezondheidszorgonderzoek Radboudumc, programmaleider van het Citrienfondsprogramma Doen of Laten? Terugdringen van onnodige zorg beaamt: ‘De helft van onze zorg is aantoonbaar van weinig of onbekende toegevoegde waarde. Een deel is zelfs schadelijk. Op die nutteloze zorg richt zich het programma Doen of laten? Zeker dat “laten” is veel te lang onderbelicht gebleven in de zorg.’
Persbericht, 
10 februari 2016

Minder zorg, meer gezondheid
De risico’s van onnodige zorg zijn door de Amerikaanse internist dr. Gilbert Welch helder op een rijtje gezet in zijn boek ‘Less Medicine, More Health’, en in het bijbehorende filmpje op youtube, samengevat onder ‘Zeven misvattingen’.
De eerste veronderstelling die Welch onderuit haalt is die van de gezondheidsrisico’s die eenvoudig te verlagen zijn. Welch benadrukt dat alleen het verlagen van hoge risico’s zin heeft. Wanneer heel lage gezondheidsrisico’s worden aangepakt met bijvoorbeeld bloeddrukverlagers, dan worden de nadelen al gauw groter dan de voordelen.
Ook is het niet altijd beter om een probleem aan te pakken. Vaak is ‘onder controle houden’, bijvoorbeeld in het geval van hartkwalen door een aangepast dieet, beter dan operatief ingrijpen.
De derde misvatting, volgens Welch, komt voort uit screening. Het lijkt altijd beter om ziekten in een zo vroeg mogelijk stadium op te merken, zodat er nog wat aan gedaan kan worden. Maar wat als het gaat om een ziekte die voorlopig helemaal niet tot grote problemen zal leiden? Dan worden gezonde mensen dankzij de screening ineens patiënten, terwijl ze dat zonder screening nooit zouden worden.
Vier: Meten is misschien wel weten, maar sommige informatie maakt je niet wijzer, hooguit bezorgder.
De vijfde misvatting, volgens huisarts Welch, gaat ervan uit dat doen altijd beter is dan laten. Hij benadrukt dat ingrepen door bijvoorbeeld chirurgen niet zelden leiden tot infecties en andere vervelende bijwerkingen.
De zesde misvatting gaat uit van een automatische vooruitgang in iedere vernieuwing. Toch heeft de geschiedenis maar al te vaak bewezen dat nieuwe technologie of nieuwe medicijnen niet per definitie beter zijn dan de oude varianten.
Tot slot stelt Welch bijna filosofisch dat het voorkomen van de dood niet het hoogste doel is in de medische wetenschap. Een te sterke focus op het voorkomen van de dood, vermindert ook het leven. Al met al, aldus Welch, worden de voordelen van de medische wetenschap teveel benadrukt en dreigen we de nadelen uit het oog te verliezen.

Welke helft is onnodig?
Dat het in misschien wel de helft van de gevallen beter is om niet te ‘doen’ in de zorg, maar om te ‘laten’ mag dan duidelijk zijn. Minder duidelijk is wélke helft je dan moet laten. Westert: ‘De eerste stap van dit programma was dan ook om een beter-niet-doen-lijst op te stellen. Uit de medische wetenschappelijke literatuur en bestaande professionele richtlijnen hebben we maar liefst 3127 verrichtingen gedestilleerd die we moeten reduceren. Dan kan je denken aan een CT-scan bij een longembolie, aan het in alle gevallen operatief behandelen van appendicitis, of altijd MRI’s en artroscopieën bij degeneratieve knieën zonder slotklachten.’

Dit jaar moet het programma Doen of Laten? Terugdringen van onnodige zorg om te beginnen acht concrete projecten opleveren waarvoor geadviseerd zal worden die uiteindelijk uit het zorgpakket te laten verdwijnen.

Nadere informatie
Het programma Doen of Laten? Terugdringen van onnodige zorg stemt af met initiatieven van andere partijen:
Zinnige zorg van het Zorginstituut Nederland,
Stimuleer effectieve en elimineer niet effectieve zorg (SENEEZ) van het Kennisinstituut van Medisch Specialisten en
Verstandig kiezen van de Federatie Medisch Specialisten

 

Prof. dr. Gert Westert, programmaleider Doen of laten? Terugdringen van onnodige zorg – gert.westert@radboudumc.nl


Afdrukken
 
NFU Nederlandse Federatie van Universitair Medische Centra / Oudlaan 4, 3515 GA / Postbus 9696, 3506 GR Utrecht / T 030 273 98 80 / nfu@nfu.nl / Disclaimer © 2020