Grensverleggende geneeskunde voor topreferente patiënten
Flebologie, lichaamseigen-gekweekte-huidbehandeling (VUmc)
Sommige patiënten lijden aan open wonden die ondanks intensieve behandeling niet genezen. Het gaat daarbij onder meer om ulcera cruris, de diabetische voet en decubitus. Deze wonden vergen (dagelijks /wekelijks) kostbare medische verzorging. De patiënt ervaart vaak veel pijn, kan minder goed bewegen en wordt ernstig beperkt in zijn of haar mogelijkheden om te werken of sociale contacten te onderhouden.
Ziektebeeld en behandeling
De kwaliteit van leven wordt daardoor ernstig aangetast. Open beenwonden komen in de westerse samenleving veel voor, naar schatting 1 % gemiddeld, oplopend tot 3 - 5 % in de populatie ouder dan 65 jaar. Doorligwonden en diabetische voetletsels komen ook vaker bij ouderen voor. Door de vergrijzing stijgt het voorkomen van al deze moeilijk genezende wonden.
De meeste ongecompliceerde ulcera cruris genezen bij de gebruikelijke behandeling binnen enkele maanden. Bij circa 20 % heeft de behandeling niet het gewenste effect en is de wond na een jaar nog open. Circa 8 % is na 5 jaar nog niet genezen. De kans dat een open beenwond terugkeert, is zeer hoog (ongeveer 90 % binnen 2 jaar).
De gebruikelijke behandeling van ulcera cruris berust enerzijds op het herstellen van de bloedcirculatie (drukverbanden) en anderzijds op wondbehandeling. In onze afdeling proberen wij langdurig bestaande wonden die niet worden genezen met de gebruikelijke behandelingvormen, op nieuwe wijzen te stimuleren tot genezing. Experimentele dermatologie (o.l.v. Dr. S. Gibbs) heeft recent een inmiddels gepatenteerde methode ontwikkeld, waarbij de eigen huid van de patiënt wordt gekweekt.
Van een huidbioptie van 3 mm diameter wordt in 3 weken tijd een stukje eigen huid van volledige dikte gekweekt met een oppervlak van 1,5 cm2 (vergroting 15-20x). Deze gekweekte huid blijkt uitstekend instaat te zijn om een open wond te genezen. Dit komt ten dele door de adequate bedekking met eigen cellen (die dus niet worden afgestoten). De gekweekte huidcellen produceren ook grote hoeveelheden groeifactoren die de wondgenezing bevorderen.
De flebologen hebben met dit transplantaat een nieuwe behandeling ontwikkeld voor chronische open wonden. Optimale resultaten worden verkregen wanneer de wonden enkele dagen worden voorbehandeld met VAC-therapie, waardoor het wondbed wordt geactiveerd.
Deze behandeling verschilt wezenlijk van klassieke huidtransplantaten door de aanwezigheid van extra groeifactoren, de dikte van het huidtransplantaat en de beperkte omvang van de donorplaats. De behandeling is weinig belastend en de patiënt ervaart snel vermindering van pijn. Wonden die reeds geruime tijd open zijn, worden zo aangezet tot wondgenezing, vaak leidend tot volledige sluiting. Bovendien neemt de kans af dat er opnieuw een open beenwond ontstaat.
Het flebologisch spreekuur op de Afdeling Dermatologie van VUmc biedt patiënten met een langdurige open wond (ulcus) een unieke behandeling met de gekweekte huid. Op het flebologisch spreekuur komen jaarlijks circa 125 ulcuspatiënten, van wie ongeveer 75 nieuwe patiënten. 30 - 40 patiënten hebben een chronische wond (langer dan 1 jaar). Het aantal nieuwe en chronische patiënten vertoont de afgelopen jaren een stijgend verloop.
Gemiddeld bezoekt de ulcus cruris patiënt 30 - 40 keer de poli voor compressietherapie en wondbehandeling door dermatoloog of dermatologisch verpleegkundige. Circa 30 - 50 patiënten zijn topreferentie-patiënten (combinatie van nieuwe, chronische en patiënten met een recidief). Topreferentie-patiënten worden steeds vaker door collega dermatologen en andere specialisten van binnen (N-Z-Holland en Utrecht) en buiten de regio doorverwezen.
De kennis rondom tissue-engineering en het toepassen van gekweekte huid (en groeifactoren) wordt vanuit VUmc gedeeld met de Nederlandse Dermatologen in het bijzonder, maar ook aan andere beroepsgroepen als plastisch-, orthopedisch- en vaatchirurgen, revalidatieartsen, verpleeghuisartsen en wondverpleegkundigen. De behandeling van langdurig open wonden met gekweekte eigen huid van volledige dikte is alleen mogelijk in VUmc.
Betrokken medisch specialismen en vereiste expertise
Belangrijkste betrokken klinische disciplines: De afdeling Dermatologie (VUmc) is bezig met de optimalisering van het product en de behandelwijze. Voor onderzoek wordt intensief samengewerkt met de afdeling heelkunde (plastische-, orthopedische-, vaat- en traumachirurgie en het multidisciplinaire wondenteam. Door het multidisciplinair wondenteam kunnen ook andere type langdurige open wonden in VUmc worden behandeld met gekweekte huid.
Belangrijkste betrokken fundamentele disciplines: Op landelijk niveau wordt het fundamentele tissue engineering onderzoek uitgevoerd in het kader van de Dutch Program voor Tissue Engeneering (DPTE). Ook de Vereniging Samenwerkende Brandwondencentra Nederland (VSBN) participeert in ons fundamenteel litteken- en verbeterde wondgenezing onderzoek. Dr. Sue Gibbs speelt een leidende rol op het gebied van tissue engineering in Nederland en Europa.
Meer informatie:
Contactpersonen:
dr. E.M. de Boer
afd. Dermatologie VU medisch centrum
Postbus 7057
1007 MB Amsterdam
Overige links:
Open been, informatie van KiesBeter (RIVM)
