Grensverleggende geneeskunde voor topreferente patiënten
Medische oncologie -deel 1- algemene informatie
Wat is Medische Oncologie?
De medische oncologie is het vakgebied dat zich bezighoudt met de diagnostiek en de medicamenteuze behandeling van patiënten met kanker, met de ondersteunende en palliatieve zorg voor deze patiënten en de zorg voor mensen nadat zij deze ziekte overwonnen hebben.
Nieuwe ontwikkelingen
Het aantal kankerpatiënten neemt snel toe. Ook de therapeutische mogelijkheden van de medisch oncoloog breiden sterk uit. In tegenstelling tot amper 10 jaar geleden, is er thans voor vrijwel alle tumoren een rol voor medicamenteuze behandeling. Deze behandelingen verbeteren in snel tempo. Zij bieden sommige patiënten een kans op volledige genezing en in elk geval steeds vaker de mogelijkheid om kanker tot een chronische en niet direct dodelijke ziekte om te vormen. De behandelingen krijgen daardoor een chronisch karakter. Steeds meer mensen leven nog vele jaren na de diagnose kanker. Dit betekent dat de medische oncologie over de afgelopen 5 jaar een snel groeiende patiëntenpopulatie heeft die langer leeft en daarmee vaak ook langer zorg nodig heeft.
De rol van UMC's
In de Universitaire Medische Centra (UMC's) en het Nederlands Kanker Instituut (NKI) wordt bijzondere zorg binnen medische oncologie gegeven, vaak in nauwe samenwerking met regionale ziekenhuizen. De UMC's spelen een actieve rol in de vernieuwingen in de medische oncologie door hun betrokkenheid bij het internationale wetenschappelijke onderzoek. Ook hebben de UMC's binnen de regio's van de integrale kankercentra (IKC), een consultatieve dienst die de afzonderlijke ziekenhuizen in Nederland bezoekt. Elk algemeen ziekenhuis heeft met zijn UMC op medisch oncologisch gebied een nauw contact, waarbij wederzijds vrijwel dagelijkse relaties onderhouden worden op het gebied van diagnostiek en behandeling van individuele patiënten. Mede dankzij het landelijke netwerk van integrale kankercentra is de oncologische zorg in Nederland van hoge kwaliteit. In het algemeen geldt dat algemene ziekenhuizen prima in staat zijn om patiënten te behandelen met veel voorkomende vormen van kanker (borstkanker, longkanker, dikke darmkanker, etc.). Zeldzamere vormen van kanker, of patiënten met bijzondere kenmerken horen thuis in een gespecialiseerd centrum. Ook een deel van de geavanceerde diagnostiek is geconcentreerd binnen de UMC's.
Bijzondere behandelingen
Verwijzing naar een UMC of het NKI kan nodig zijn in geval van een zeldzaam ziektebeeld, voor bijzondere faciliteiten of om andere redenen. Een bijzondere behandeling bijvoorbeeld is de gelijktijdige toepassing van chemotherapie en bestraling (radiotherapie), de zogenaamde chemoradiatie. Deze zorg is multidisciplinair. De behandeling, die mensen volledig van kanker kan genezen (curatie) leidt tot ernstige maar veelal reversibele bijwerkingen. De opvang van de bijwerkingen is zo complex dat er op grond daarvan al sprake is van topreferente zorg. Indicaties voor de toepassing van chemoradiatie vindt men bij hoofd/hals tumoren, slokdarmkanker, baarmoederhalskanker, endeldarmkanker (rectumcarcinoom) en sommige hersentumoren (glioblastoom).
Nieuwe medicijnen: risico's
Door het steeds maar uitbreiden van het geneesmiddelenarsenaal en het toenemen van de behandelduur worden steeds vaker meerdere geneesmiddelen tegelijk (polyfarmacie) ingezet. Daardoor groeit het risico op geneesmiddeleninteracties. Deze interacties zijn een bekende oorzaak van ziekenhuisopnames en kunnen in geval van oncologische behandelingen potentieel dodelijk zijn. Sommige geneesmiddelen kunnen eigenlijk alleen in gespecialiseerde centra (UMC's, AvL) toegepast worden. Daar is de specifieke farmacologische kennis aanwezig die de patiënt kan behoeden voor onacceptabele risico's. Dit geldt zelfs voor sommige ogenschijnlijk "simpele" nieuwe geneesmiddelen zoals de zogeheten multi-tyrosine-kinase remmers.
Andere aandoeningen en complexe ziektebeelden
Wanneer de patiënt naast kanker aan een andere ziekte lijdt, is vaak sprake van behandeling met meerdere geneesmiddelen tegelijk (polyfarmacie). Bovendien kan deze ziekte andere problemen veroorzaken bij de behandeling van kanker (bv orgaanfunctie uitval). Speciale expertise, met name op gebied van geneesmiddelen, is dan ook noodzakelijk om deze patiënten optimaal te behandelen.
In de UMC's komen steeds vaker patiënten met complexe ziektebeelden, die elders niet adequaat behandeld kunnen worden. Het betreft patiënten met ernstige of zeldzame ziektebeelden naast de kanker (comorbiditeit) of een zeldzame vorm van een veel voorkomende kanker. Zo komt kanker steeds vaker voor bij transplantatiepatiënten, vaak vele jaren na hun transplantatie. Met de betere overleving van kanker krijgen ook steeds meer mensen een tweede of zelfs derde tumor. Dit bemoeilijkt optimale behandeling keuzes en uitvoering van de behandeling voor de volgende tumor.
Zorgvernieuwing
In de UMC's vindt vernieuwend onderzoek plaats, waardoor de zorg voor oncologische patiënten verder kan verbeteren. Dat is door de steeds striktere regelgeving elders niet mogelijk.
Alle UMC's verrichten toegepast en fundamenteel onderzoek, waarmee een grote en onafhankelijke expertise gewaarborgd is en de mogelijkheid tot het onafhankelijk toetsen van resultaten aangeleverd door commerciële partners zoals de farmaceutische industrie, welke tevens wordt ingezet in diagnostiek en ontwikkeling van zorg (translationeel onderzoek).
Lees verder:
Een overzicht van vormen van kanker vindt u op: Medische Oncologie-deel2-overzicht vormen van kanker
Meer informatie over onderzoek en zorg vindt u op: Medische Oncologie-deel3-onderzoek en zorg
