Grensverleggende geneeskunde voor topreferente patiënten
Kanker van de urinewegen (prostaat, blaas, nier) (Erasmus MC)
Prostaatkanker
Prostaatkanker is de meest
voorkomende vorm van kanker bij mannen in Nederland. Jaarlijks overlijden er
2500 mannen aan. Prostaatkanker komt vaak voor op oudere leeftijd (boven de 70
jaar). In veel gevallen groeit de tumor zeer langzaam en behandeling is dus
niet altijd nodig.
Het is echter moeilijk om
nauwkeurig te voorspellen hoe het gedrag van een tumor zal zijn. Het Erasmus MC
is al sinds de jaren zeventig betrokken bij prostaatkankerbehandeling en -
onderzoek. Het onderzoek richt zich onder andere op manieren om beter te
voorspellen hoe een tumor zich zal gaan gedragen.
Screening
Vanuit Rotterdam wordt een groot
Europees onderzoek naar de waarde van prostaatkankerscreening (ERSPC) door
prof. Fritz Schröder gecoördineerd. Deze studie heeft duidelijk gemaakt hoe de
overleving verbetert bij bevolkingsonderzoek naar prostaatkanker met behulp van
de PSA-test. Het onderzoek heeft veel informatie opgeleverd over het gedrag van
vroege vormen van prostaatkanker.
Behandeling of uitstel hiervan
Met behulp van de
onderzoeksgegevens van de ERSPC is het nu mogelijk bij bepaalde patiënten een
ingrijpende behandeling van prostaatkanker uit- of zelfs helemaal af te
stellen. Dit gebeurt via een wereldwijd programma genaamd PRIAS (Prostate
cancer Research International: Active Surveillance). Het Erasmus MC is een van de
participerende centra in dit PRIAS-programma.
Bij uitstel van de behandeling
blijft de patiënt onder controle bij de uroloog zodat wanneer dit nodig is,
begonnen kan worden met een behandeling. Om uitstel van behandeling verantwoord
te laten plaatsvinden, moeten alle patiënten bovendien op dezelfde manier
worden vervolgd.
Wel behandelen
Als behandeling wel noodzakelijk
is, zijn er verschillende mogelijkheden, zoals: operatieve verwijdering van de
prostaat (met operatierobot), uitwendige bestraling (al dan niet robotgestuurd
met de Cyberknife), inwendige bestraling, warmtebehandeling met HIFU (High
Intensity Focussed Ultrasound), cryotherapie en hormonale behandeling.
Bij het bepalen van de diagnose en
behandeling spelen leeftijd, conditie, medische voorgeschiedenis en de visie en
wensen van de patiënt een belangrijke rol. In het Erasmus MC is voor elke vorm
en elk stadium van prostaatkanker een duidelijk beleid voorhanden waarover met
urologen, radiotherapeuten en medisch oncologen consensus is bereikt.
Als gekozen wordt voor een
specifieke prostaatkankerbehandeling, dan is het belangrijk dat de behandelaar
hierin veel ervaring heeft. Centralisatie van prostaatkankerzorg is essentieel
voor kwaliteit van zorg en zeer belangrijk voor de voortgang van
wetenschappelijk onderzoek. Het Erasmus MC en het Sint Franciscus Gasthuis
hebben daarom hun krachten gebundeld om in het Prostaatcentrum zuid-west
Nederland topzorg en toponderzoek te waarborgen.
Elke behandelvorm kan vanuit ons
centrum worden verricht of geïnitieerd. In het Sint Franciscus Gasthuis bestaat
zeer uitgebreide ervaring met de laparoscopie (kijkoperatie) en in het Erasmus
MC wordt sinds 2009 gebruik gemaakt van de Da Vinci-operatierobot.
Deze op afstand bestuurbare
operatierobot maakt zeer precieze microchirurgische operaties mogelijk, onder
andere door een camera met driedimensionale beeldvergroting en het gebruik van
kleine, trillingsvrije robotinstrumenten.
Blaaskanker
Blaascarcinoom (blaaskanker) komt
in Nederland veel voor met ongeveer 4500 nieuwe patiënten per jaar. Op het
moment van de diagnose zijn de patiënten meestal tussen de 60 en 80 jaar oud.
De ziekte komt bij mannen driemaal zo vaak voor als bij vrouwen. De klachten
van iemand met blaaskanker zijn bijvoorbeeld een korte pijnloze bloeding in de
urine (hematurie). Ook zijn er soms aandrangklachten.
Operatieve behandeling
De diagnose blaaskanker wordt
gesteld door middel van een kleine operatie via de plasbuis. Veruit de meeste
patiënten hebben een niet-spierinvasieve blaaskanker (80-90%).
Niet-spierinvasief wil zeggen dat de tumor zich niet in de blaasspier bevindt.
In deze gevallen is behandeling met
een endoscopische verwijdering via de plasbuis (TUR blaas), gevolgd door
blaasspoelingen afdoende. Vaak is de tumor
daarmee meteen behandeld en de patiënt genezen. Als de tumor groter of
agressiever is, moet vaak ingrijpender worden gehandeld.
Wanneer de blaaskanker wel
spierinvasief is en zich in de blaasspier bevindt, is de voorkeursbehandeling
de radicale cystectomie (blaasverwijdering). De urineafvoer moet daarna
gereconstrueerd worden met een stoma waarop een opvangzakje wordt geplakt. Soms
kan de blaas worden ‘vervangen' door een zogeheten neo-blaas waarmee de patiënt
kan plassen via de normale weg.
Ook wordt soms een
katheteriseerbare stoma aangelegd, waarbij uitwendig geen opvangzakje nodig is,
maar de patiënt wel zelf de urine regelmatig moet aftappen door een katheter
(slangetje) in te brengen via een klein openingetje in de buikwand. Deze meer
ingewikkelde constructies zijn niet voor iedere patiënt mogelijk of een
geschikte keuze.
Het is duidelijk dat grote
operaties, zoals het verwijderen van de blaas, dienen te worden verricht in een
gespecialiseerd centrum zoals het Erasmus MC. Ook bij andere vormen van kanker
kunnen de urinewegen betrokken raken, bijvoorbeeld als een darmtumor doorgroeit
naar de blaas.
Een optimale behandeling kan dan
alleen plaatsvinden bij een goede samenwerking tussen diverse disciplines zoals
urologie, chirurgie, gynaecologie en radiotherapie. Artsen van deze disciplines
stellen gezamenlijk een behandelplan op dat is toegespitst op de patiënt.
Behandeling met inwendige bestraling
Inwendige bestraling
(brachytherapie) kan soms tijdens de operatie worden toegepast om de kans op
het terugkeren van kanker te verkleinen. In sommige gevallen kan zo een
blaastumor operatief worden weggenomen terwijl de blaas behouden blijft. Deze
behandeling geeft goede resultaten en is veel minder ingrijpend dan de
standaardbehandeling waarbij de blaas in zijn geheel wordt weggenomen.
Nierkanker
Elk jaar komen er ongeveer 1500
nieuwe patiënten met nierkanker bij en het is daarmee een relatief veel voorkomende
vorm van kanker. De leeftijd van de patiënten ligt meestal tussen de 50 en 60
jaar. De klachten kunnen bestaan uit bloed plassen en pijn in de zijkant van de
buik.
Behandeling
De meeste niertumoren kunnen via
een kijkoperatie, een laparoscopie, worden verwijderd. In het skillslab van het Erasmus MC kunnen artsen zich deze
technieken eigen maken. In ingewikkelde situaties kan de operatie worden
uitgevoerd met behulp van een operatierobot.
Niertumoren kunnen soms zo uitgebreid
zijn dat ze doorgroeien in omliggende organen, zoals de lever, de alvleesklier
of de onderste holle ader. Dit is een gevaarlijke situatie omdat de tumor de
normale bloedsomloop kan belemmeren.
Operatieve verwijdering van zo'n
kwaadaardige tumor kan alleen door een team van specialisten gebeuren. Hierbij
kan het nodig zijn om tijdens de operatie gebruik te maken van een
hart-longmachine. Als een patiënt slechts een enkele nier heeft met daarin een
tumor zal bij het verwijderen van de tumor worden geprobeerd om een deel van de
nier te sparen.
Niertumoren bij erfelijke
aandoeningen
Bij erfelijke aandoeningen zoals
Von Hippel Lindau en Birt-Hogg-Dubé kunnen meerdere tumoren ontstaan in beide
nieren. De behandeling bestaat uit operatieve verwijdering zodra deze tumoren
te groot worden. Het is hierbij belangrijk dat de resterende nier zo goed
mogelijk wordt gespaard.
Hiervoor zijn speciale technieken
beschikbaar, bijvoorbeeld het losmaken van de nier uit het lichaam, gevolgd
door het nauwkeurig verwijderen van de tumoren. Hierna kan de restnier weer
worden teruggeplaatst, zoals bij een niertransplantatie.
Betrokken disciplines
Urologie, Radiotherapie,
Thoraxchirurgie, Transplantatiechirurgie, Gynaecologie, Chirurgie, Anesthesie,
Nefrologie, Klinische
Genetica, stollingslab, bloedbank.
Wetenschappelijk onderzoek
Ons onderzoek richt zich op het
vinden van stoffen in bloed en urine die voorspellend zijn voor het gedrag van
de prostaat en blaastumoren. Ook vindt er onderzoek plaats naar eigenschappen
van deze tumoren die het gedrag van de tumor beter kunnen voorspellen.
Daarnaast doet de afdeling Urologie
mee aan verschillende internationale onderzoeken waarbij nieuwe geneesmiddelen
worden getest bij patiënten met kanker bij wie de standaardbehandeling niet
goed bleek te helpen. Ook de vraag of bevolkingsonderzoek voor blaaskanker
haalbaar is wordt in Rotterdam onderzocht.
Meer informatie:
www.erasmusmc.nl/urologie
www.erasmusmc.nl/urologie/patientenzorgvolwassenen/kwaadardigeaandoening/prosttaatkanker/
www.erasmusmc.nl/urologie/patientenzorgvolwassenen/kwaadardigeaandoening/nierkanker/
www.erasmusmc.nl/urologie/patientenzorgvolwassenen/kwaadardigeaandoening/blaaskanker/
www.erasmusmc.nl/urologie/patientenzorgvolwassenen/DaVinciRobot
Patiëntenverenigingen:
Stichting contactgroep
prostaatkanker:
www.scp.nfk.nl
KWF Kankerbestrijding:
www.kwfkankerbestrijding.nl
Waterloop, patiëntenvereniging voor
mensen met blaas- of nierkanker:
www.waterloop.nfk.nl
Alles over urologie;
www.allesoverurologie.nl
Prostaatcentrum zuid-west
Nederland:
www.prostaatcentrumzwn.nl
Websites met informatie, vooral
gericht op professionals
European
Randomized Study of Screening foor Prostate Cancer:
www.erspc.org
Prostate
cancer Research International: Active Surveillance:
www.prias-project.org
Contact:
Afdeling Urologie - Erasmus MC
Prof dr. C.H Bangma, uroloog, drs.
M. Busstra, uroloog, dr. W.J. Kirkels, uroloog, dr. P. Verhagen, uroloog
Afspraken:
www.erasmusmc.nl/afspraken
Overige links:
Von Hippel Lindau, algemene informatie van het Erfocentrum
