Grensverleggende geneeskunde voor topreferente patiënten
Oogsparende behandeling voor oogmelanoom (LUMC)
Alle UMC's hebben, evenals een beperkt aantal andere ziekenhuizen, een afdeling radiotherapie. In het algemeen kunnen de academische afdelingen alle patiënten behandelen, maar er zijn per afdeling bijzondere mogelijkheden, waarin die afdeling uniek is. Indien nodig worden patiënten daarom naar een andere afdeling verwezen.
Ziektebeeld en behandeling
Een melanoom is een kwaadaardige tumor die uitgaat van de pigmentcellen van de huid of de slijmvliezen. Oogmelanomen zijn melanomen die uitgaan van pigmentcellen in het vaatvlies (de chorioidea) dat in het oog direct achter het netvlies ligt, of van pigmentcellen in het regenboogvlies (de iris).
Voor patiënten met oogmelanoom is behandeling met behoud van het oog uiteraard van zeer groot belang, zowel voor het behoud van het gezichtsvermogen als voor het uiterlijk. Naast het centrale gezichtsvermogen van het aangedane oog is het perifere zicht van de buitenrand van het netvlies ook belangrijk. Het gaat hier om het dieptezien en de oriëntatie in de ruimte, waarvoor het samenspel tussen de twee ogen nodig is.
Voor oogmelanomen heeft het LUMC een centrumfunctie. Patiënten worden vanuit geheel Nederland naar de afdeling Oogheelkunde verwezen. Voor oogmelanomen van gemiddelde grootte (dikte tot 8 mm, diameter tot 16 mm) is oogsparende behandeling (met behoud van functie, cosmetiek en zo goed mogelijk zicht) de behandeling van voorkeur.
De kans op terugkeer van melanoom in het behandelde oog is zeer laag, en de overlevingskansen op lange termijn zijn goed - volledig gelijk aan de kansen na verwijderen van het oog.
Voor oogsparende behandeling van oogmelanomen wordt gebruik gemaakt van Ruthenium-106 schildjes. Het LUMC is het enige centrum in Nederland waar deze behandeling beschikbaar is. Bestraling met een Rutheniumschildje is een vorm van brachytherapie. Brachy betekent "op korte afstand, dichtbij".
Een Rutheniumschildje is een bolvormig, metalen schaaltje met twee oogjes waar hechtingen doorheen kunnen worden gelegd. Het schildje is gemaakt van zilver, waarop een laagje Ruthenium is aangebracht aan de holle zijde. Ruthenium is een radioactieve stof die slechts over een afstand van ongeveer 1 cm straling afgeeft in de richting van het oog.
Het schildje wordt aan de buitenzijde van de oogbol bevestigd, precies over de plaats waar het melanoom zich in het oog bevindt. Daardoor wordt het melanoomgebied bestraald, maar de straling neemt in de diepte zo snel af, dat deze vrijwel niet naar de omgeving doordringt.
Doordat de radioactiviteit (sterkte van de straling) van het schildje in de tijd langzaam minder wordt, moet voor iedere behandeling een berekening gemaakt worden om te bepalen hoe lang het schildje op het oog moet blijven om de juiste stralingsdosis te geven. Afhankelijk van de activiteit van het schildje en van de dosis die nodig is duurt de bestraling meestal 5-7 dagen. Daarna wordt het schildje onder locale verdoving verwijderd.
Betrokken disciplines
Voor bestraling met een Rutheniumschildje is de samenwerking met de afdeling Oogheelkunde essentieel. De oogartsen krijgen de patiënten verwezen, beoordelen of het melanoom geschikt is voor Rutheniumbehandeling en verrichten de (relatief kleine) operaties waarbij het schildje geplaatst en later weer verwijderd wordt.
Op de afdeling Radiotherapie zijn naast radiotherapeut-oncologen, vooral de brachytherapie-laboranten en de klinisch fysicus betrokken bij Rutheniumbehandeling. De brachytherapie-laborant geeft specifieke voorlichting aan de patiënten, zorgt dat het juiste schildje gesteriliseerd wordt en tijdig op de operatiekamer aanwezig is, en verricht de berekening voor de betreffende Ruthenium-behandeling.
De klinisch fysicus controleert de berekeningen, zorgt voor juiste meting van de activiteit van de schildjes, en is verantwoordelijk voor het volgens de richtlijnen opslaan en transporteren van het materiaal.
Patiëntenvereniging:
Stichting Melanoom
078 - 6158397
www.melanoom.nl
(niet specifiek voor oogmelanoom)
Meer informatie:
Brochure "Bestraling met een Rutheniumschildje bij oogmelanoom" van de afdeling Radiotherapie, te downloaden van de website www.lumc.nl (doorklikken naar patiënt en zorg - patiënt en bezoeker - patiëntenfolders - klinische oncologie)
Brochure "een tumor in het oog" van de afdeling Oogheelkunde LUMC, te downloaden van de website www.lumc.nl (doorklikken naar patiënt en zorg - patiënt en bezoeker - patiëntenfolders - Oogheelkunde)
Brochure "melanoom"
www.kankerbestrijding.nl
www.eyecancer.com
Contact:
Dr. C.L. Creutzberg, radiotherapeut-oncoloog LUMC
071-5261990
Mw. M. Laman, brachytherapielaborant LUMC
071-5261714
