Grensverleggende geneeskunde voor topreferente patiënten
Herstel van de aangezichtszenuw (nervus facialis) (azM)
Als er uitval optreedt in de spieren die aangestuurd worden door de aangezichtszenuw (nervus facialis, de zevende hersenzenuw), spreekt men van een facialisverlamming of facialisparese. Hiervan bestaan twee vormen: een centrale en een perifere aangezichtsverlamming.
Bij de centrale vorm bestaat een beschadiging in de hersenen of hersenstam voordat de zenuw de hersenstam verlaat, bijvoorbeeld door een herseninfarct of een hersenbloeding. Bij deze vorm kan het voorhoofd nog bewegen en het oog nog worden gesloten omdat de zenuwvezels voor deze twee gebieden vanuit beide hersenhelfen impulsen ontvangen.
Bij de perifere vorm is de zenuw zelf in zijn verloop tussen hersenstam en zijn aftakkingen naar de verschillende aangezichtsspieren beschadigd. Dan is het hele aangezicht aan de aangedane kant verlamd.
In ongeveer 75% van de gevallen is de oorzaak onbekend ("Bell-Parese") hoewel er steeds meer aanwijzingen zijn van een locale infectie met het herpes zoster virus. Hierbij ontstaat een zwelling van de zenuw waar hij door de schedel loopt, waardoor de zenuw bekneld raakt. Meestal herstelt de zenuw in de loop van de tijd volledig.
In ongeveer 25% van de gevallen kan de oorzaak wel worden gevonden, bijvoorbeeld ontstekingen, trauma's of tumoren. Als de zenuw niet onderbroken is, heeft een behandeling met medicijnen de voorkeur en kan afgewacht worden.
Als de zenuw wel onderbroken is, of als ook na meer dan een half jaar geen tekenen van herstel gevonden kunnen worden, is het zinvol om de aangezichtszenuw via een operatie te herstellen (operatieve reconstructie). Hiervoor bestaan afhankelijk van de plaats en de aard van de beschadiging verschillende operatieve methoden.
Operatieve behandelingsmethoden
Uit onderzoek blijkt dat een natuurlijke aansturing van de aangezichtsspieren via de (gereconstrueerde) nervus facialis de beste functionele en cosmetische resultaten levert. Daarom gaat de voorkeur in ons centrum in principe altijd uit naar herstel van de zenuw zelf.
Dit kan - als de resterende zenuw lang genoeg is en de zenuw ook bereikt kan worden - met een directe hechting (anastomose). Als er een stuk van de zenuw ontbreekt kan een stuk van een andere zenuw tussen de uiteinden van de nervus facialis gelegd worden (interponaat).
Als het gebied waar de zenuw beschadigd is niet bereikt kan worden, bijvoorbeeld omdat het te dicht bij de hersenen zit, kan de aangezichtszenuw "end-to-side" worden aangesloten op de tongzenuw. Hierbij wordt een stuk van een andere zenuw zijwaarts aangesloten op de tongzenuw, zodat de functie van de tongzenuw niet wordt beschadigd en helemaal is aangesloten op de aangezichtszenuw. Vervolgens leert de patiënt in revalidatie om weer controle te krijgen over zijn gezichtsspieren.
Het azM was een van de eerste klinieken in Europa waar deze methode werd toegepast en heeft een van de grootste series van deze operatie wereldwijd. Andere methoden, zoals het aansluiten van de beschadigde zenuw op de nervus facialis van de andere gelaatshelft of zogenoemde statische reconstructies, waarbij de stand van het gezicht in rust, maar niet de bewegelijkheid van het gezicht worden verbeterd, worden toegepast als andere mogelijkheden niet bestaan.
Samenwerking
Op het gebied van operatief herstel van de nervus facialisfunctie bestaat bijzondere expertise in het azM. De afdeling Keel-Neus-Oorheelkunde speelt hier, in samenwerking met andere disciplines, een centrale rol. Belangrijke partners zijn de afdelingen plastische chirurgie, neurochirurgie, fysiotherapie en neurofysiologie.
Zowel de diagnostiek als ook de behandeling vinden in multidisciplinair teamverband plaats waarbij de keuze van de therapie, de operatie zelf en daarna de fysiotherapeutische revalidatie optimaal op elkaar worden afgestemd.
Wetenschappelijk onderzoek
Het onderzoek richt zich op het ontwikkelen en invoeren van nieuwe operatiemethoden en op het meten (en meetbaar maken) van de resultaten daarvan. Hiervoor bestaan internationale samenwerkingen en participeert de afdeling KNO van het azM in internationale operatie- en nervus facialiscursussen, waarbij het herstel van de nervus facialisfunctie centraal staan.
