Grensverleggende geneeskunde voor topreferente patiënten
Problemen met de blaas (functionele urologie) (Erasmus MC)
Functionele blaasproblemen komen
zeer veel voor. De belangrijkste afwijkingen, die tot de functionele urologie
behoren, zijn urine-incontinentie, urineretentie door verslapte blaasspier,
neurogene blaas door schade aan zenuwweefsel en blaaspijnsyndroom.
Hoe veel deze aandoeningen precies
voorkomen is onbekend, maar afgeleide berekeningen laten zien dat bijvoorbeeld
ongeveer 0,9 miljoen vrouwen in Nederland last hebben van ernstig ongewild
urineverlies. Urine-incontinentie bij de vrouw
wordt in verband gebracht met veroudering en het baren van kinderen.
Incontinentie bij mannen treedt
vooral op na operaties aan de prostaat en door veroudering. Een verslapte
blaasspier kan optreden na een overrekte blaas na een kleine bekkenoperatie of
door een vernauwde uitgang bij een prostaatvergroting. Verder is het niet
tijdig onderkennen van een overvolle blaas na anesthesie helaas ook een
oorzaak. Vaak wordt er geen duidelijke oorzaak gevonden.
De meest voorkomende vormen van
incontinentie zijn stress- of inspanningsincontinentie, urge- of
drangincontinentie en de gemengde vorm. Bij stress- of inspanningsincontinentie
is er sprake van ongewild urineverlies bij inspanning, bijvoorbeeld bij
hoesten, sporten of tillen. Bij urge-incontinentie komt de urine meteen als men
aandrang voelt. Dit wordt ook wel overactieve blaas genoemd. De behandeling van
blaasproblemen is sterk afhankelijk van de precieze diagnose.
Behandeling
Het behandelen van functionele
blaasproblemen gebeurt in het Erasmus MC monodisciplinair of multidisciplinair
binnen het Erasmus MC Bekkenbodem Centrum. Bij de behandeling zijn een
gynaecoloog, colorectaal chirurg, fysiotherapeut en seksuoloog betrokken.
De chirurgische behandeling van
functionele blaasstoornissen heeft de afgelopen tien jaar een revolutie
doorgemaakt. Ingrijpende operaties zoals blaasverwijdering en het aanleggen van
een urostoma hebben plaatsgemaakt voor zeer effectieve minimaal invasieve
behandelingen.
Stressincontinentie
In het Erasmus MC krijgen vrouwen
met stressincontinentie tegenwoordig bij voorkeur een behandeling met een
bandje dat via de vagina onder de plasbuis wordt ingebracht (een zogeheten
mid-urethrale tape). Stressincontinentie bij de man wordt met zeer goed
resultaat behandeld met ballonnen. Deze worden via een snee van 8 mm geplaatst
onder de blaashals (ProACT). Ongeveer 35 mannen ondergaan deze therapie
jaarlijks in het Erasmus MC.
Dit komt overeen met bijna 80% van
alle in Nederland geplaatste ballonnen. Wanneer plaatsing van een ballon niet
mogelijk is (bijvoorbeeld vanwege eerdere bestraling), dan bieden wij een meer
invasieve ingreep aan, zoals het mannelijk bandje (Argus sling) of de
sluitspierprothese (AMS 800).
Urge- en drangincontinentie
Patiënten met een extreme aandrang
tot plassen (urge) en drangincontinentie krijgen vaak eerst een medicamenteuze
behandeling. Als dit niet genoeg helpt of er zijn vervelende bijwerkingen,
zoals droge mond of obstipatie, wordt gekozen voor de blaaspacemaker (sacrale
neuromodulatie) of injecties met botulinum toxine A (Botox of Dysport).
Bij de sacrale neuromodulatie wordt
eerst een poliklinische teststimulatie van één week verricht. Bij 70% van de
patiënten is de test positief en wordt een elektrode met neuromodulator van 20
gram geïmplanteerd. Als de teststimulatie negatief is, kan de blaas rustig
gemaakt worden met botulinuminjecties.
Nadeel van deze injecties is dat
bij onvoldoende resultaat maanden gewacht moet worden tot het uitgewerkt is.
Ook moet 20% van de patiënten zichzelf katheteriseren doordat de blaas zich
niet meer goed leegt.
In het Erasmus MC worden jaarlijks
30 tot 35 neuromodulatoren geïmplanteerd vanwege een overactieve of
onderactieve blaas en ongeveer 120 botulinuminjecties in de blaas geplaatst. De
neurostimulatoren worden ook gebruikt om een onderactieve blaas op gang te
brengen. Blaaspijnsyndroom en prostaatpijnsyndroom worden soms operatief
behandeld met neuromodulatie en botulinum toxine A.
Neuro-urologisch expertisecentrum
Mensen met een dwarslaesie, MS,
Parkinson of een andere neurologische ziekte hebben vaak een niet goed
functionerende blaas. Onvoldoende begeleiding van mensen met deze aandoeningen
resulteert vaak in incontinentie, nierinfecties met nierschade, een lage
kwaliteit van leven en marginale maatschappelijke participatie.
Om deze problemen te voorkomen is
een neuro-urologisch expertisecentrum opgezet in samenwerking met het
revalidatiecentrum Rijndam te Rotterdam. Patiënten krijgen een belangrijk deel
van de diagnostiek, zoals het urodynamisch functieonderzoek en echografie van
de nieren, en de poliklinische controle in het revalidatiecentrum en hoeven
niet meer naar het ziekenhuis te komen.
De diagnostiek en behandeling van
neurogene blaaspatiënten is op vier pijlers gebaseerd: 1. veilige lage
drukblaas ter behoud van nierfunctie; 2. voorkomen van complicaties zoals
urineweginfecties, stenen en nierschade; 3. opheffen van incontinentie; en 4.
verbetering van kwaliteit van leven met volledige en volwaardige terugkeer in
de maatschappij.
Onderzoek naar urodynamica
Een aspect van ons onderzoek richt
zich op urodynamica. Urodynamica is een onderzoeksmethode met als doel het
meten van de blaasfunctie. Hiervoor worden meestal katheters via de plasbuis in
de blaas gebracht.
In het Erasmus MC werd door de
afdeling Urologie een methode ontwikkeld waarbij de drukmeting kon worden
uitgevoerd zonder dat er een blaaskatheter aan te pas kwam. De toepasbaarheid
van deze condoommethode wordt momenteel in een bevolkingsonderzoek in Rotterdam
onderzocht.
Overig wetenschappelijk onderzoek
Het onderzoek is momenteel gericht
op de volgende onderwerpen: 1. de ontwikkeling van multidisciplinaire
richtlijnen voor neurogene blaas; 2. de validatie van vragenlijsten voor
bekkenbodemklachten; 3. klinische en urodynamische effecten van de behandeling
van stressincontinentie.
Betrokken disciplines
Urologie,
Gynaecologie, Chirurgie, Revalidatie, Neurologie, Anesthesie.
Meer informatie:
www.erasmusmc.nl/urologie
www.erasmusmc.nl/bekkenbodemcentrum
Overige informatie
Informatie over
urine-incontinentie:
www.blaascontrole.nl
Het Dwarslaesiefonds:
www.dwarslaesiefonds.nl
Nederlandse Vereniging voor
Urologie:
www.nvu.nl
Patiëntenverenigingen:
Patiëntenvereniging voor
interstitiële cystitis:
www.icpatienten.nl
Stichting Bekkenbodem patiënten:
www.bekkenbodem.net
Patiënten
Vereniging voor Neurostimulatie:
www.pvvn.nl
Contact:
Afdeling Urologie - Erasmus MC
Dr. B.F.M. Blok, uroloog, dr. G.
Dohle, uroloog
010-7032346
b.blok@erasmusmc.nl
Overige links:
Parkinson Vereniging
Multiple Sclerose Vereniging Nederland
