Grensverleggende geneeskunde voor topreferente patiënten
Voortplantingsgeneeskunde (Erasmus MC)
Menstruele cyclusstoornissen
Ongeveer 10% van de vrouwen heeft last van
stoornissen in de menstruele cyclus. Bij dit soort stoornissen is de
menstruatie geheel afwezig of heel onregelmatig. Omdat er meestal geen eisprong
(ovulatie) is, zijn menstruatiestoornissen een belangrijke oorzaak van
verminderde vruchtbaarheid. Bij ongeveer 20% van de paren met een onvervulde
kinderwens spelen menstruatiestoornissen een rol.
Mogelijke oorzaken
Er zijn drie mogelijke oorzaken van een onregelmatige
cyclus. Bij ongeveer 5% van de gevallen is de oorzaak een regelstoornis in de
hersenen die vaak samenhangt met eetproblemen en ondergewicht of met overmatige
lichamelijke of psychische stress. Dit is bijvoorbeeld het geval bij vrouwen
met anorexia nervosa, maar komt ook voor bij topatleten en balletdansers.
Bij de meeste vrouwen (85%) is de oorzaak
polycysteus ovarium syndroom (PCOS). Bij PCOS zijn de waarden van sommige
hormonen afwijkend. Hierdoor treedt er geen eisprong op of dit gebeurt minder
vaak. De oorzaak van PCOS is niet duidelijk. Bij deze groep vrouwen gaat de
menstruatiestoornis vaak samen met een vruchtbaarheidsstoornis, overgewicht en
een verminderde gevoeligheid voor de eigen insuline.
Ongeveer 10% van de vrouwen komt vervroegd in de
overgang, waardoor ze een cyclusstoornis krijgen. Bij deze vrouwen is het
aantal eitjes in de eierstok sterk afgenomen zodat zij veel minder vruchtbaar
en meestal onvruchtbaar zijn.
Gevolgen
Stoornissen in de menstruele cyclus kunnen niet
alleen leiden tot problemen met de vruchtbaarheid, maar er is ook een relatie
met overgewicht en vetzucht (obesitas), suikerziekte (diabetes mellitus type
II), kanker van het baarmoederslijmvlies (endometriumcarcinoom), botontkalking
(osteoporose) en hart- en vaatziekten (hartinfarct of hersenbloedingen). Daarom
is het van belang vrouwen met menstruatieproblemen vroegtijdig op te sporen.
Deze vrouwen kunnen terecht in de polikliniek
Cyclusstoornissen in het Erasmus MC om de oorzaak van de klachten te
achterhalen, maar ook voor ondersteunende programma's om de gevolgen voor de
gezondheid op korte en lange termijn te beperken of te voorkomen.
Zo zijn er programma's die helpen bij afvallen, bij
de behandeling van overbeharing, bij zwanger worden of het voorkomen van kanker
van het baarmoederslijmvlies. In de speciale polikliniek Cyclusstoornissen
werkt een team van specialisten met uitgebreide ervaring in het behandelen en
begeleiden van patiënten met deze stoornissen. Ook wordt wetenschappelijk
onderzoek gedaan naar de oorzaken.
Preconceptionele advisering en planning nageslacht
Of een kind gezond geboren wordt hangt voor een
belangrijk deel af van de aanleg en ontwikkeling van het embryo en de placenta
in de eerste weken van de zwangerschap. Daarom is het belangrijk voor de
bevruchting al risico's vast te stellen die een slechte invloed kunnen hebben
op de ontwikkeling in de baarmoeder.
Voorbeelden van zulke factoren zijn ongezonde
voeding, vitaminetekort, roken en alcoholgebruik, over- of ondergewicht en
chronische of erfelijke ziekten. Vooral wanneer er sprake is van verschillende
van deze factoren tegelijkertijd kan de vruchtbaarheid bovendien sterk
verminderen. Een of twee van deze factoren wegnemen kan dan al flinke winst
opleveren.
Het signaleren van ongezond gedrag en het
stimuleren van gezond gedrag, het liefst al voor het begin van de zwangerschap,
levert een belangrijke bijdrage aan een gezonde ontwikkeling van het embryo.
Het heeft ook een positieve invloed op de gezondheid van het kind na de
geboorte.
Het Erasmus MC biedt op dit gebied gespecialiseerde
zorg op maat aan paren met een kinderwens in het Gezond zwanger worden
spreekuur. Nadat is vastgesteld van welke medische en leefstijlrisicofactoren
sprake is, krijgen paren een plan waarin is opgenomen hoe deze risico's, voor
zover mogelijk, weggenomen kunnen worden.
Daarna kan een
vruchtbaarheidsbehandeling plaatsvinden. Tegelijkertijd kunnen paren gebruik
maken van ondersteunende programma's, zoals hulp bij afvallen.
Eiceldonatie
De leeftijd waarop vrouwen in Nederland hun eerste
kind krijgen is sinds midden jaren zeventig aanzienlijk gestegen en is op dit
moment ongeveer 30 jaar. Vooral hoger opgeleide vrouwen kiezen later voor
kinderen. Met het stijgen van de leeftijd neemt ook de kans op ongewenste kinderloosheid
toe. Een aanzienlijk deel van deze vrouwen krijgt hiermee te maken.
Bij hen is de ovariële (eierstok) reserve
opgebruikt. Soms is dit relatief vroeg het geval als vrouwen betrekkelijk vroeg
in de overgang komen. Bij een sterk vervroegde overgang is het meestal niet
goed te achterhalen wat de oorzaak van de vervroegde uitputting van de
eierstokken is.
Bij vrouwen die voor kanker een behandeling met
chemotherapie of bestraling hebben gehad, kan het eierstokweefsel beschadigd
zijn geraakt, waardoor de ovariële reserve is opgebruikt. Ook kan het zo zijn
dat de eierstok niet meer goed werkt omdat er antistoffen tegen de eierstokken
aangemaakt zijn en de reserve is opgeraakt.
Vrouwen met een kinderwens die zelf geen eicellen
meer hebben, kunnen gebruik maken van eicellen van een andere vrouw. Dit zijn
donoreicellen. De vrouw met een kinderwens (acceptor) zoekt zelf iemand die
eicellen afstaat (donor).
Deze krijgt een ivf-behandeling en staat eicellen
af die in het laboratorium bevrucht worden met zaadcellen van de partner van de
acceptor. Hieruit ontstaan embryo's die teruggeplaatst worden in de baarmoeder
van de acceptor. De kansen op een zwangerschap zijn dan ongeveer 30% en de kans
op een levend geboren kind circa 25%. Lang niet iedereen wordt dus zwanger na
een dergelijke behandeling.
Betrokken specialisten met ruime ervaring
De afdeling Verloskunde en Vrouwenziekten van het
Erasmus MC heeft als grootste ivf-kliniek in Nederland ruime ervaring en
deskundigheid op het gebied van ivf en eiceldonatie. Erasmus MC was het eerste
ziekenhuis in Nederland waar een ivf-behandeling werd uitgevoerd en het eerste
ziekenhuis ter wereld met een zwangerschap uit een ingevroren embryo.
Ook zit eiceldonatie bij ons standaard in het ivf-pakket.
Het team van betrokken specialisten heeft uitgebreide ervaring met de
behandeling en begeleiding van de patiënten (die een eicel van een donor
krijgen) en met begeleiding en ondersteuning van de eiceldonoren en hun
partners. Voor deze behandeling en zorg hebben wij een speciale polikliniek
binnen het Voortplantingscentrum.
Betrokken disciplines/ samenwerking
Voor de diagnostiek en behandeling van menstruele
cyclusstoornissen is er nauwe samenwerking met alle relevante specialisten,
zoals internisten, internist-endocrinologen, klinische genetici, kinderartsen,
kinderchirurgen en dermatologen. Ook beschikken wij over een endocrinologisch
laboratorium dat garant staat voor zeer gespecialiseerde diagnostiek op
endocrinologisch en moleculair gebied.
Wetenschappelijk onderzoek
Erasmus MC- voortplantingsgeneeskunde is hét
centrum voor PCOS en klinisch wetenschappelijk onderzoek op het gebied van
PCOS. Het centrum is leidend en werkt samen in nationale en internationale
multicenter trials en consortia vooral voor zover het de genetische achtergrond
van deze complexe ziekte betreft.
Daarnaast richt het onderzoek zich op vrouwen die
vroegtijdig hun ovariële functie kunnen verliezen (zoals na kankerbehandeling
of bij dwarslaesiepatiënten) met als gevolg verlies van hun vruchtbaarheid.
Hiertoe zijn lokale samenwerkingverbanden aangegaan en wordt geparticipeerd in
de SKION werkgroep en de multicentrische landelijke studie naar late effecten
op de vruchtbaarheid bij overlevenden na kinderkanker.
Daarnaast streven we ernaar om een kenniscentrum te
zijn voor vrouwen met genitale ontwikkelingsstoornissen.
Een belangrijk deel van de basale research richt
zich op vroege embryo ontwikkeling en stamceldifferentiatie van embryonale
stamcellen. Toekomstig onderzoek zal zich samen met de afdeling Genetica
richten op het identificeren van mechanismen die ten grondslag liggen aan
tekortschietende chromosoomscheiding gedurende de vroege klievingsdelingen van
humane embryo's.
Tenslotte zal het onderzoek zich richten op het
identificeren van systemen en regelmechanismen die betrokken zijn bij de
regulatie van pluripotentie van embryonale stamcellen in ontwikkelende humane
sur-plus blastocysten waarbij gebruik gemaakt wordt van verlengde
kweekomstandigheden.
Meer informatie:
www.erasmusmc.nl/verloskunde_vrouwenziekten
www.zwangerwijzer.nl
Patiëntenverenigingen:
Nederlandse Vereniging voor Obstetrie &
Gynaecologie
www.nvog.nl
Freya, Nederlandse vereniging voor mensen met
vruchtbaarheidsproblemen en onvervulde kinderwens
www.freya.nl
FIOM
www.fiom.nl
Endometriose Stichting
www.endometriose.nl
Contact:
Polikliniek Verloskunde en Vrouwenziekten, Erasmus
MC,
subafdeling Voortplantingsgeneeskunde
Contactpersoon: Prof. dr. J.S.E. Laven
010-7033760
Polikliniek Verloskunde en Vrouwenziekten, Erasmus
MC,
subafdeling Verloskunde en Prenatale Geneeskunde
Contactpersonen: Prof. dr. R.P.M.
Steegers-Theunissen, prof. dr. E.A.P. Steegers
010-7033596
Overige links:
Anorexia Nervosa, algemene informatie van het Erfocentrum
Zwanger worden? Slik eerst foliumzuur !
Kinderen krijgen? Een goede start begint vóór de zwangerschap (RIVM, brochure)
Kinderen krijgen? Denk na over de risico's op uw werk (RIVM, brochure)
