Grensverleggende geneeskunde voor topreferente patiënten
Chronisch obstructief longlijden (azM)
COPD is de Engelse afkorting voor chronisch obstructief longlijden, een ziekte die ontstaat door het inademen van schadelijke stoffen. In Nederland betreft het vooral sigarettenrook en fijn stof; in het verleden was mijnstof verantwoordelijk voor het relatief grote aantal COPD-patiënten in Limburg.
Ziektebeeld
Bij patiënten met COPD staan klachten van verminderd inspanningsvermogen, hoesten en slijm opgeven op de voorgrond. Deze klachten zijn chronisch en worden doorgaans erger in de loop van de tijd. COPD is de enige chronische aandoening waarvan de incidentie en sterfte wereldwijd nog steeds toenemen. COPD werd aanvankelijk grotendeels beschouwd als een luchtweg- en longaandoening, maar uit onderzoek is gebleken dat vaak meerdere organen of weefsels (spier, bot, vet) zijn betrokken.
Behandeling
Afhankelijk van de klachten en zorgvraag wordt in elke fase van de ziekte op de persoon toegesneden zorg geboden. In een gestructureerd ketenzorgmodel wordt een geïntegreerd zorgprogramma aangeboden. Het voorkómen van verdere schade (secundaire preventie) is erg belangrijk bij het begin van de aandoening.
Vroegtijdige opsporing van COPD-patiënten in het begin van de ziekte, gestructureerde stop-met-roken programma's maar ook adviezen rondom gezonde voeding en beweging zijn hierbij erg belangrijk. Voor patiënten met meer blijvende beperkingen en handicaps wordt in samenwerking met CIRO, het Centrum voor Integrale Revalidatie Orgaanfalen in Horn (Limburg) en strategische ketenpartner van het azM, een geïndividualiseerd, vraaggericht multidisciplinair longrevalidatieprogramma aangeboden, zowel klinisch als niet-klinisch. Deze multidisciplinaire behandeling beoogt, naast een optimalisatie van de lichamelijke conditie, een algemene verbetering van de levenskwaliteit van de COPD-patiënt te bewerkstelligen.
Naast deze behandelingen biedt het azM talrijke vormen van hoogwaardige zorg voor patiënten met (ernstig) COPD: chirurgische verkleining van de long bij ernstig emfyseem, nieuwe endoscopische interventies, diagnostiek en behandeling van verhoogde bloeddruk in de longvaten maar ook chronische ondersteuning van de ademhaling.
Het azM is een van de vier erkende centra voor thuisbeademing in Nederland. Uiteraard wordt in deze fase van de ziekte ook uitgebreid aandacht besteed aan kwaliteit van zorg en palliatieve vragen zowel bij de patiënt als bij de mensen in zijn of haar omgeving.
Het azM is optimaal toegerust voor behandeling van acute verergeringen van deze ziekte, zogenaamde exacerbaties. Het azM beschikt over een volledig toegeruste medium care afdeling. Daar kunnen patiënten tijdens zo'n acute verergering van de ziekte beademd worden, meestal via een neus- en/of neus-mondmasker. Ervaren medisch en verpleegkundig personeel helpt patiënten door zo'n moeilijke periode van de ziekte heen.
Wetenschappelijk onderzoek
Maastricht heeft een toonaangevende rol in het onderzoek naar COPD, met name in de huidige benadering van de ziekte als een aandoening die meerdere organen betreft. COPD onderzoek vormt een belangrijk speerpunt in het onderzoeksprofiel van azM en de Faculteit Health, Medicine and Lifesciences van de Universiteit Maastricht. De kracht van het onderzoek ligt in het translationele en multidisciplinaire karakter ervan.
Het onderzoek in de kliniek spitst zich toe op de complexe wisselwerking tussen ontstekingsreacties (plaatselijk en in het lichaam als geheel) en de ziekteverschijnselen. Speciale aandacht gaat daarbij uit naar de zogeheten systemische uitingen van de ziekte, zoals verlies van spiermassa, de effecten op hart en bloedsomloop en verstoringen in de stofwisseling.
Een belangrijke onderzoekslijn betreft de verstoring in de balans tussen oxidatie en anti-oxidanten. Deze veranderingen worden niet alleen onderzocht in de stabiele fase van de ziekte, maar ook tijdens opvlamming van de ziekte (exacerbaties). Nauwkeurige bestudering van bacteriële en virale ziekteverwekkers is hierbij een belangrijk gegeven.
Betreffende processen worden ook uitgebreid bestudeerd in het fundamentele onderzoek. Veranderingen in moleculen en cellen worden bestudeerd in cellijnen en specifieke diermodellen.
Toegepast onderzoek richt zich niet uitsluitend op bestudering van nieuwe geneesmiddelen en werkingsmechanismen, maar ook op niet-medicamenteuze interventies als ziektegerichte voeding, longrevalidatie en niet-invasieve ademhalingsondersteuning.
Het onderzoek naar COPD heeft tenslotte een belangrijk zorgperspectief met name onderzoek naar ketenzorg en geïntegreerde zorgmodellen, maar tevens naar optimale strategieën voor aanbieden van stop-met-roken programma's en aanbieden van aanvullende maatregelen, die gericht zijn op beperking van verdere schade in de toekomst.
Betrokken medisch specialismen en vereiste expertise
Er bestaat een intensieve multidisciplinaire samenwerking binnen de zorg voor COPD-patiënten: longartsen, huisartsen, pathologen, medisch microbiologen. Verder bestaat er een intensieve samenwerking met de capaciteitsgroepen van de universiteit; medische microbiologie, gezondheidsrisicoanalyse en toxicologie, humane biologie, farmacologie en toxicologie, pathologie, bewegingswetenschappen en huisartsgeneeskunde.
Uitermate belangrijk voor de vele COPD gerelateerde activiteiten is de intensieve samenwerking met CIRO Horn.
De afdeling Longziekten heeft een uitgebreid nationaal (UMC Groningen, UMC Utrecht, UMC Leiden) en internationaal netwerk. Zo bestaat er een intensieve structurele samenwerking met de Universiteit Burlington, Vermont, USA en zijn er samenwerkingen met Sar Tilman (Luik, België) en de Universiteit Gent (België), naast de vele andere onontbeerlijke samenwerkingsverbanden noodzakelijk voor het bieden en realiseren van een optimale zorg- en onderzoeksomgeving. (Imperial College, London, GB; Respiratory Muscle Laboratory at the National Heart and Lung Institute / Royal Brompton Hospital, London, UK; Fundacio Institut Municipal d'Investigació Mèdica, Barcelona, Spain; Institute of Tuberculosis and Lung Diseases, Warsaw, Poland; Hospital de Cruces, Bilbao, Spain.)
Meer informatie:
www.azm.nl
www.astmafonds.nl
www.ciro-horn.nl
