Grensverleggende geneeskunde voor topreferente patiënten
Nucleaire technieken bij hersenaandoeningen (AMC)
Nucleaire geneeskunde is het medisch vakgebied dat zich bezig houdt met het in kaart brengen van de werking van organen en weefsels in het lichaam. Dit gebeurt doorgaans door het orgaan te voorzien van lichtradioactieve stoffen, ook wel radiofarmaca, of ‘tracers’ genoemd.
De straling die deze stoffen uitzenden kan buiten het lichaam geregistreerd worden met behulp van bijvoorbeeld een PET-scan of SPECT-scan. Ook behandeling van patiënten (bijvoorbeeld vanwege kanker) met radioactieve stoffen (radionucliden) valt onder het werkgebied van de nucleaire geneeskunde. Technieken uit de nucleaire geneeskunde worden in toenemende mate gecombineerd met technieken uit de radiologie. Hierdoor is het mogelijk tegelijkertijd informatie te krijgen over zowel de vorm als de werking van een orgaan of weefsel.
Veel chronische hersenaandoeningen zijn ouderdomsziekten. Denk aan de ziekte van Parkinson, de ziekte van Alzheimer of andere vormen van dementie of bewegingsstoornissen. Als gevolg van het ouder worden van de bevolking neemt het aantal mensen met een chronische hersenziekte toe. Deze ziekten zijn tot op heden niet te genezen, al groeit het aantal medicijnen dat ten doel heeft de voortgang van deze ziekten op zijn minst af te remmen.
Bij het onderzoek naar de precieze oorzaken van de verschillende chronische hersenaandoeningen en naar de werking van mogelijke therapieën voor deze aandoeningen speelt nucleaire geneeskunde een belangrijke rol. Technieken uit de nucleaire geneeskunde maken het mogelijk de werking van de hersenen (en verstoringen in die werking) in beeld te brengen. Dat maakt enerzijds gedetailleerde (en vroege) diagnostiek van de aandoeningen mogelijk en wijst anderzijds op mogelijke oorzaken van de aandoeningen. Oorzaken die aanknopingspunten kunnen opleveren voor nieuwe behandelingen. Met behulp van technieken uit de nucleaire geneeskunde kan bovendien het resultaat van behandelingen objectief en nauwkeurig worden gemeten.
Een bijzondere groep hersenaandoeningen vormen de hersentumoren. Een hersentumor kan goed met een CT of een MRI scan in beeld gebracht worden. Technieken uit de nucleaire geneeskunde maken het mogelijk na een behandeling te zien of de tumor terugkeert.
Diagnostiek ziekte van Parkinson en gerelateerde bewegingsstoornissen
Een kenmerk van de ziekte van Parkinson is het verlies van hersencellen die de signaalstof dopamine aanmaken. Dopamine is belangrijk bij het aansturen van de bewegingen van het lichaam door de hersenen.
Het is mogelijk cellen die dopamine maken zichtbaar te maken met een techniek die SPECT heet. De afdeling Nucleaire geneeskunde van het AMC gebruikt deze techniek om bij mensen met de ziekte van Parkinson de achteruitgang in het aantal dopamine producerende hersencellen te kunnen volgen en meten. De uitkomsten van deze metingen kunnen vergeleken worden met de hoeveelheden bij gezonde mensen.
Bij een aantal aan aandoeningen die nauw verwant zijn aan ziekte van Parkinson (zoals multiple systeem atrofie) is er niet alleen sprake van verlies van dopamine producerende cellen maar ook van zogenaamde dopamine receptoren (de “antennes” voor dopamine op de ontvangende hersencellen). Ook voor deze receptoren geldt dat de precieze plaats ervan in de hersenen en de exacte hoeveelheid ervan met behulp van SPECT bepaald kan worden. De afdeling nucleaire geneeskunde in het AMC heeft veel ervaring met deze techniek en is daardoor in staat te beoordelen of er al dan niet sprake is van verlies van dopamine receptoren in de hersenen.
Contactpersoon:
Prof. Dr. J. Booij, j.booij@amc.uva.nl
