Nationaal Programma Ouderenzorg

Methoden

Screenen in de huisartspraktijk om kwetsbaarheid bij ouderen op te sporen.

De projecten gebruikten alle een vorm van korte screening met aansluitend een uitgebreidere inventarisatie van de zorgbehoefte (tabel 1 en tabel 2). Alle projecten voerden een eerste screening uit aan de hand van de lijst met ingeschreven ouderen, behalve het project GOUD dat ouderen screent op het moment van een huisbezoek door de POH op basis van een aantal selectiecriteria. De startleeftijd van screening varieerde van 60 tot 75, waarbij de regio’s met een hoger percentage allochtonen op een vroegere leeftijd met screenen starten. Een aantal projecten hanteerden een aantal exclusiecriteria. Dit betrof in de meeste gevallen ouderen met bekende cognitieve problemen, ouderen met een korte levensverwachting of ouderen in een verpleeghuis of met een indicatie hiervoor.

De initiële screening screent ouderen op het bestaan van meerdere gezondheidsproblemen en daarmee op het risico op snelle achteruitgang in gezondheid of functioneren. Voor een aantal projecten bestaat de eerste screening uit een vragenlijst per post. Hierbij bestaan de werkzaamheden uit selecteren van ouderen vanaf een bepaalde leeftijd, checken van de vragenlijst of iedereen op de lijst deze vragenlijst toegestuurd moet worden, verzending met eventuele herinnering over de post en nabellen. Bij andere projecten bestaat de eerste screening uit het oordeel van de huisarts. Bij deze projecten bestaan de screeningsactiviteiten uit het kritisch doornemen van de selectie-lijst, al dan niet aan de hand van enkele aandachtspunten. Het project OM-U hanteert een identificatie-methode die uitgevoerd wordt met behulp van een computer-algoritme.

Aan de hand van de uitslag van de initiële screening volgt een uitgebreidere inventarisatie (tabel 2). Deze wordt uitgevoerd aan de hand van instrumenten die in meer of mindere mate uit gesloten of open vragen bestaan. Aan de hand van de uitkomsten van deze inventarisatie wordt wel of niet overgegaan tot het opstellen van een zorg-behandelplan per probleem of een algeheel zorg-behandelplan.

De tijdsinvestering voor de uitgebreide inventarisatie is voor alle projecten ongeveer gelijk. De belasting voor een praktijk wat betreft dit deel hangt dus af van het aantal ouderen in de praktijk en het percentage ouderen wat als kwetsbaar uit de screening komt. Meestal gebeurt deze uitgebreidere inventarisatie door de HA/POH/PVK.

De meeste methoden selecteren ongeveer 25-35% van de ouderen uit de gescreende groep. De uitkomst van de methode komt niet altijd overeen met het oordeel wat de huisarts vooraf had gegeven. Verschillen en oorzaken hiervoor worden nog nader onderzocht.

De mediane leeftijd van de als kwetsbaar geïdentificeerde ouderen ligt tussen de 77 en 83 jaar. Bij OM U iets lager mogelijk door de lagere inclusieleeftijd (60+). Verder onderzoek naar verschillen tussen de verschillende instrumenten moet nog plaatsvinden.
NFU Nederlandse Federatie van Universitair Medische Centra / Oudlaan 4, 3515 GA / Postbus 9696, 3506 GR Utrecht / T 030 273 98 80 / nfu@nfu.nl