Nationaal Programma Ouderenzorg

Eerste conclusies en aanbevelingen E-Health Innovaties NPO

Belangrijke onderdelen van de gefragmenteerde zorg voor kwetsbare ouderen kunnen verbeterd en ondersteund worden door gebruik van ICT in deze zorg, zowel voor de oudere zelf als voor de zorgverlener. Ook in het NPO zijn op dit gebied relevante innovaties gerealiseerd, waarbij zowel relevante resultaten als belangrijke lessen voor verdere toepassing van ICT zijn geboekt.

Bij gebruik door ouderen en mantelzorgers moet met name rekening gehouden worden met de grote heterogeniteit onder ouderen en de behoefte aan (aanvullende) instructie en training in het gebruik van ICT. Participatie van gebruikerspanels van ouderen bij de ontwikkeling en opschaling is een onmisbare factor gebleken.

Hier hebben vrijwel alle genoemde projecten veel aandacht aan besteed. De structuur van de netwerken en de gebruikersparticipatie hierin hebben hun vruchten afgeworpen bij deze E-innovaties. Wanneer we kritisch kijken naar de gebruikersgroepen voor de verschillende e-Health innovaties zijn er in feite maar enkele waar de oudere medegebruiker is en nog minder waar de oudere gebruiker centraal staat en waar niet één enkel probleem (bv vallen) maar een geïntegreerd e-health portal wordt aangeboden voor zorg en welzijn.

Te noemen zijn als resultaten die met name aan die laatste voorwaarden voldoen: Verzoamelstee (nog in ontwikkeling); SamenOud (beide uit Groningen/Friesland); Zorg en Welzijns InformatiePortaal (ZWIP: Nijmegen) en de (G)OUD applicatie (Limburg). Al deze ontwikkelingen vragen nog doorontwikkeltijd en verder piloten voordat marktpartijen dit geheel over kunnen nemen.

Tevens is gebleken dat ouderen gemiddeld graag naast de ICT innovaties het persoonlijke contact met professionals en vrijwilligers willen handhaven, waardoor ICT (vrijwel) geen zorg blijkt te kunnen vervangen.

Het doelmatige gebruik van op maat gemaakte ICT interventies, naast en ondersteund door goed getrainde professionals en informele hulpdiensten (van bv vrijwilligers) zal gezien de opgedane ICT ervaringen een onmisbare peiler worden voor de adequate verspreiding van innovaties in de zorg voor kwetsbare ouderen.

Vanwege de specifieke elementen in het zorg en welzijnsaanbod aan kwetsbare ouderen, de geheel eigen implementatiedynamiek en de onduidelijkheden over de effecten en efficientie bij brede toepassing, vraagt het thema ‘ICT innovaties voor kwetsbare ouderen’ aparte ondersteuning en stimulering de komende jaren. Juist op dit gebied moeten krachtige liaisons van academie, gebruikerspanels van ouderen en ICT-partijen ondersteund worden om het beste uit deze stakeholders te kunnen bundelen.

Zowel door de ICT structuur, als de innovatieve inhoud van de applicaties is duidelijk dat de drie tot vier jaar loopduur van de projecten volstrekt onvoldoende is voor goede doorontwikkeling en implementatie van E-Health innovaties. De praktijk van E-Health leert dat er een traject van zo’n tien jaar nodig is van ontwikkeling tot grootschalig gebruik. Dat geldt zeker voor ICT innovaties in de zorg, juist vanwege de versnipperdheid en de moeizame financiering van dergelijke innovaties.

De werkelijkheid staat nog ver af van het ideaalbeeld van een geïntegreerde zorg- en welzijnsaanbod: dat is de grote motivatie en energiebron voor doorontwikkeling van de E-Health applicaties uit het NPO. Er dient dus met kracht verder doorgewerkt te worden aan het realiseren van een zorgpraktijk waarin de activiteiten van diverse hulpverleners geïntegreerd of in ieder geval afgestemd, waarin ook preventie en zorg een op individueel niveau samenhangend pakket zijn geworden, en waarin professionele zorg, informele zorg en zelfzorg zijn afgestemd. Dit is de stip op de horizon waaraan de hier genoemde E-Health innovaties een belangrijke bijdrage kunnen leveren.

Informatie technologie kan op tal van vitale plaatsen in de zorg en de welzijnsdienstverlening aan kwetsbare ouderen een belangrijke rol spelen en de zorg meer geïntegreerd en dus beter, sneller, transparanter en doelmatiger maken. De start die in het NPO met deze rijke verzameling aan innovaties is gemaakt verdient het, gezien de uitdagingen die er liggen in de zorg en het welzijn, om verder te worden gecontinueerd. E-Health innovaties, generiek of specifiek voor ouderen, moeten worden doorontwikkeld en geïmplementeerd daar waar deze inderdaad relevante praktijkvragen uit dit domein op doelmatige wijze beantwoorden. Dit vraagt een duurzamer stimulans van overheid, verzekeraars, aanbieders van zorg en welzijn en andere marktpartijen.

5. Voor verdere lezing:

Robben, Sarah H.M. On a quest to reduce fragmentation in the care of frail older people. Proefschrift UMC St Radboud, okt 2012. Promotores: prof.dr. M.G.M. Olde Rikkert, prof.dr. C. van Weel.

Bleijenberg N, Drubbel I, Ten Dam VH, Numans ME, Schuurmans MJ & De Wit NJ (2012). Proactive and integrated primary care for frail older people: Design and methodological challenges of the Utrecht Primary care PROactive Frailty Intervention Trial (U-PROFIT). BMC Geriatrics, 12(1), 16.

Drubbel I, de Wit NJ, Bleijenberg N, Eijkemans RJC, Schuurmans MJ, Numans ME. (2013). Prediction of Adverse Health Outcomes in Older People Using a Frailty Index Based on Routine Primary Care Data. The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences.

Literatuurstudie slaag & faalfactoren bij e-health op het platteland: http://www.biomedcentral.com/1472-6963/13/19.

NFU Nederlandse Federatie van Universitair Medische Centra / Oudlaan 4, 3515 GA / Postbus 9696, 3506 GR Utrecht / T 030 273 98 80 / nfu@nfu.nl