Psychiatrie sterk verweven met somatische geneeskunde

“Eigen psychiatrie voor oudere kan zorgkosten besparen”

“Eigen psychiatrie voor oudere kan zorgkosten besparen”

Professor Richard Oude Voshaar is hoogleraar ouderenpsychiatrie aan het Universitair Medisch Centrum Groningen. Daar doet hij onderzoek naar de diagnostiek en behandeling van patiënten van 65 jaar en ouder met stemmings-, angst- en somatoforme stoornissen. Met name de samenhang en interactie van deze psychiatrische aandoeningen met somatische aandoeningen heeft zijn aandacht. “Zo oud als de psychiatrie, zo jong is ons subspecialisme. Maar het is duidelijk dat de ouderen wel een eigen aanpak vragen binnen de psychiatrie.”

Westerse mensen worden niet alleen ouder, er komen ook steeds meer mensen die steeds ouder worden. Deze dubbele vergrijzing heeft ook zijn weerslag op de geestelijke gezondheidszorg. Oude Voshaar: “Nu al zien we onder 7% van de ouderen depressie, onder 10% angststoornissen en onder 5% lichamelijke klachten die geen aanwijsbare lichamelijke oorzaak hebben en daarmee ook vaak bij de psychiatrie terechtkomen. In de toekomst zal daar waarschijnlijk een sterke stijging van het middelengebruik bij ouderen bijkomen, mogelijk tot 10%.”

Psychiatrische oudere is duur

Psychiatrische aandoeningen hebben sowieso een negatief effect op de kwaliteit van leven. Bij ouderen komt daarbij dat de ernst van lichamelijke aandoeningen onder invloed van de psychiatrische kwalen wordt vergroot. Oude Voshaar: “Het concrete effect daarvan is dat ouderen met psychiatrische stoornissen juist in de somatische gezondheidszorg ruim twee keer zoveel geld kosten. Door goede behandeling van de psychiatrische problemen kun je dus ook relatief veel bijkomende kosten besparen in de zorg.”

“Op dit moment kunnen we ongeveer een derde deel van de psychiatrische klachten bij ouderen goed behandelen. Nog eens een derde kunnen we op zijn minst verbeteren. De uitdaging van de ouderenpsychiater is uiteraard om ook voor dat laatste derde deel goede behandelingen te vinden”, aldus Oude Voshaar.

Oudere is anders

Het algemene probleem van ouderen in de geneeskunde is dat behandelingen doorgaans niet voor hen worden ontworpen. “Zolang we ouderen uitsluiten voor veel studies zal dat niet verbeteren. Ook in de psychiatrie moeten we meer oog krijgen voor de specifieke problemen van ouderen. Bijvoorbeeld bij aandoeningen die op hogere leeftijd de hersenen aantasten, zoals dementie, zie je specifieke psychiatrische problemen. Ook voor een efficiënte ketenzorg is het goed als de ouderen een eigen psychiatrisch specialist hebben.”  

Zeker in de derde lijn is het goed als de psychiatrie een subspecialisatie voor ouderen kent, stelt Oude Voshaar. “De academie trekt veel complexe problematiek aan, waaronder somatiserende ouderen die feitelijk psychiatrische klachten hebben.”

Simpele behandeling, grote effecten

Aan de hand van de casus van een 82-jarige vrouw die in een verpleeghuis opgenomen dreigde te worden vanwege dwangstoornissen en het feit dat ze te pas en vooral te onpas haar kinderen in paniek belde, laat Oude Voshaar zien hoe relatief eenvoudig een ouderenpsychiater soms kan helpen. “Toen ik voorstelde om deze vrouw te helpen met cognitieve gedragstherapie en een medicijn tegen de dwangstoornis  werd ik gewaarschuwd dat ‘onnodig vertragen van noodzakelijke zorg’ mij zeker een klacht zou opleveren. Uiteindelijk is deze vrouw nu al meer dan een jaar klachtenvrij dankzij een relatief simpele behandeling en bleek het medicijn slechts kortdurend nodig te zijn geweest. Ze hoefde ook niet opgenomen te worden in een verpleeghuis! Ook een man van 74 die een zogenoemde therapieresistente depressie had kon tegen de verwachting van andere zorgverleners in worden geholpen met een zogenoemde Probleem Oplossende Therapie die toegespitst was op zijn leeftijd.”

Aparte afdeling voor psychiatrische ouderen

In 2005 is in het UMCG de eerste ouderenpsychiater komen werken, in eerste instantie als consulent bij de geriatrie. Sinds 2009 is daar ook een aparte polikliniek voor ouderenpsychiatrie ingesteld, gevolgd door een klinische afdeling met 9 aparte bedden sinds 2012.

Deze academische zorg heeft ook een kwaliteitsimpuls gegeven aan de regionale psychiatriestelt Oude Voshaar. “Er worden meer second opinions aangevraagd, er is gezamenlijk overleg over ‘probleempatiënten’ en er is ook een ouderenpsychiater vanuit het UMCG gedetacheerd naar de GGZ-instelling Lentis in Groningen.”

Op dit moment hebben vier van de acht UMC’s een aparte hoogleraren ouderenpsychiatrie. “Dat is dus vier te weinig”, vindt Oude Voshaar. “Maastricht, Leiden, Amsterdam (VU en Groningen hebben dit specialisme in huis, maar eigenlijk zouden alle UMC’s dit specialisme moeten hebben.”

“We komen nu vier hoogleraren ouderenpsychiatrie tekort.”

Verbetering van de opleiding

De huidige generatie ouderenpsychiaters is nog niet voldoende bekend met alle psychotherapeutische mogelijkheden en is ook niet voldoende ‘somatisch’ opgeleid, aldus Oude Voshaar. “Daarom starten we in Groningen op basis van de Herziening Opleiding en Onderwijs Psychiatrie met hogere eisen aan de nieuwe ouderenpsychiaters. Die opleiding is opgezet vanuit de academie, maar  vervolgens ingebed in de regio, onder meer door patiëntendemonstraties en steun vanuit neurologie en interne geneeskunde.” Daarnaast zal gebruik worden gemaakt van het landelijk, tweejarig curriculum.

Beter onderzoek

Behalve in de opleiding zal ook in het onderzoek een steviger fundament moeten komen onder de ouderenpsychiatrie. “In de huidige gerandomiseerde en gecontroleerde studies is nog geen plek voor ouderen met bijvoorbeeld angst- of somatoforme stoornissen. Als er al onderzoek aan ouderen wordt gedaan is dat alleen aan de gezonde ouderen. Juist ouderen met lichamelijke gebreken of kwetsbaarheid en ouderen met cognitieve achteruitgang worden in die studies niet meegenomen, terwijl wij deze ouderen het meest in onze spreekkamers zien. Ook in cohortstudies wordt niet goed gekeken naar de plek en de specifieke behandelmomenten van ouderen met psychiatrische stoornissen.” Binnen het project Routine Outcome Monitoring for Geriatric Psychiatry & Science willen Oude Voshaar en collega’s de ouderenpsychiatrie de gestructureerde  plek geven die het verdient.

NFU Nederlandse Federatie van Universitair Medische Centra / Oudlaan 4, 3515 GA / Postbus 9696, 3506 GR Utrecht / T 030 273 98 80 / nfu@nfu.nl