Goede voorbeelden hoofdbehandelaarschap in umc’s

Radboudumc - Hoofdbehandelaarschap heelkunde

Titel
Hoofdbehandelaar-, medebehandelaar-, consulent- en waarnemerschap, verantwoordelijkheden bij klinische patiënten

Wijzigingen
Aangepaste layout

Definities

Hoofdbehandelaar

is een medisch specialist die de eindverantwoordelijkheid draagt voor de kwaliteit, coördinatie en continuïteit van de medische zorg aan de patiënt met inachtneming van de eigen professionele verantwoordelijkheid van de (mede)behandela(a)r(en) en consulent(en). NB  Voor de patiënt is het mogelijk aan te geven dat hij/zij een andere hoofdbehandelaar prefereert (WGBO).

Medebehandelaar

is een medisch specialist of een andere zorgverlener (bijvoorbeeld paramedicus, GZ-psycholoog, verpleegkundig     consulent etc.) die op verzoek van de hoofdbehandelaar zelfstandig een gedeelte van de diagnostiek en behandeling van een patiënt op zich neemt, zonder de rol van de hoofdbehandelaar over te nemen.

Behandelaar

is een medisch specialist, arts (niet) in opleiding tot (medisch) specialist, verpleegkundig specialist of physician assistent, die binnen de door de hoofdbehandelaar vastgestelde kaders, een eigen verantwoordelijkheid draagt voor de patiënt en in dat kader medische handelingen verricht bij de betreffende patiënt.  Artsen (niet) in opleiding tot (medisch) specialist verrichten hun taken alleen onder supervisie. Verpleegkundig specialisten en physician assistants verrichten hun taken alleen onder supervisie van een medisch specialist, voor zover deze taak valt buiten het gestelde beleidskader voor de verpleegkundig specialist of physician assistant

Consulent

is een medisch specialist of een andere zorgverlener (bijvoorbeeld paramedicus, GZ-psycholoog, verpleegkundig     consulent etc.) die door de hoofdbehandelaar of medebehandelaar bij een patiënt is ingeschakeld ter verkrijging van een oordeel of advies over een bepaald aspect van de diagnostiek of in te stellen therapie (deelprobleem).  Een hoofdbehandelaar mag besluiten af te wijken van het advies van de consulent dan wel het advies negeren. De hoofdbehandelaar blijft hiervoor zelf verantwoordelijk, en beargumenteert en documenteert wanneer de adviezen niet worden opgevolgd.

Waarnemer

Is een medisch specialist van hetzelfde specialisme die tijdelijk het hoofdbehandelaar-, medebehandelaar- of consulentschap waarneemt.

Afdelingshoofd

is het medisch hoofd van de afdeling die de eindverantwoordelijkheid draagt voor de patiëntenzorg binnen zijn afdeling, een en ander zoals bepaald in de Wet op het Hoger Onderwijs en Wetenschappelijk Onderzoek.

Inhoud

Doel

Doelstelling van de regeling van het hoofdbehandelaarschap is: 

  • Duidelijkheid te scheppen over onderlinge verdeling van taken en verantwoordelijkheden van de bij de behandeling betrokken zorgverleners en een goede afstemming te realiseren tussen de zorgverleners bij de uitvoering van de behandeling. 
  • Zorg te dragen dat voor de zorgverleners het duidelijk is welke zorgverlener verantwoordelijk is voor het totaal van de behandeling en wie voor de afzonderlijke onderdelen van de behandeling en zorg te dragen voor de communicatie hierover naar de patiënt. 
  • Zorg te dragen dat de patiënt in ieder stadium van het zorgtraject een aanspreekpunt heeft (dus weet wie hij met zijn vragen moet benaderen). 

NB Dit document beschrijft enkel de klinische situatie (inclusief de dagbehandeling) en niet het hoofdbehandelaarschap op de polikliniek. 

Werkwijze

Op beleidsniveau

Afdelingshoofd

  • Maakt a.h.v. de paragraaf verantwoordelijkheden en bevoegdheden afspraken over dit document voor de eigen afdeling en legt deze vast in Kwint. Zie ook normen. 
  • Draagt er zorg voor dat er op de afdeling een adequate regeling is voor vervanging bij ziekte van een medewerker.
  • Ziet erop toe dat afdelingsgebonden afspraken zijn geïmplementeerd, gebord en op de afdeling worden nageleefd.
  • Draagt er zorg voor dat afdelingsgebonden afspraken regelmatig onder de aandacht worden gebracht bij de medewerkers.
  • Ziet erop toe dat de afdelingsgebonden afspraken omtrent verantwoordelijkheden van de verschillende zorgverleners een vast onderdeel zijn van het inwerkprogramma dat iedere nieuwe medewerker ontvangt.  

Bij en tijdens opname

De hoofdbehandelaar

  • Coördineert de algehele medische behandeling en zorgt dat de werkzaamheden van de bij de behandeling van de patiënt betrokken zorgverleners zijn afgestemd op elkaar en de werkzaamheden (eigen en van anderen) op elkaar aansluiten.
  • Draagt er zorg voor dat, wanneer bij de behandeling van de patiënt meerdere specialismen zijn betrokken, heldere afspraken tussen hen worden gemaakt over de actuele verdeling van taken en verantwoordelijkheden en draagt er zorg voor dat deze vastliggen in het EPD. 
  • Geeft aan de medebehandelaar en/of de consulent de specifieke beperkingen en/of omstandigheden van de patiënt weer en in welke situaties nader overleg met de hoofdbehandelaar nodig is.
  • Zorgt bij opname en ontslag voor voldoende afstemming en communicatie met de verwijzer en/of de huisarts, zodat de doelstelling van de opname, resp. het vervolg na ontslag helder is (tenzij de hoofdbehandelaar en medebehandelaar expliciet anders hebben afgesproken en op andere wijze in de afstemming en communicatie wordt voorzien).
  • Draagt er zorg dat voor de verpleegkundigen inzichtelijk is: 
  • de actuele naam van de hoofdbehandelaar 
  • de namen en rolverdeling van de bij de behandeling betrokken artsen.
  • Draagt er zorg voor dat de patiënt wordt geïnformeerd over:
  • de naam van de hoofdbehandelaar en
  • de rolverdeling van de andere betrokken medebehandelaars en consulenten.
  • Draagt er zorg voor dat in het EPD vastligt welke informatie (en door wie) aan de patiënt is gegeven, zodat de overige betrokken zorgverleners weten wat de laatste stand van zaken is in de behandeling en zij op de hoogte zijn van de informatievoorziening aan de patiënt.
  • Draagt er zorg voor dat de patiënt eenduidige en samenhangende informatie ontvangt.
  • Draagt er zorg voor dat de actuele naam van de hoofdbehandelaar staat vermeld / inzichtelijk is voor de medewerkers van de eigen afdeling.

(De naam van de hoofdbehandelaar staat vermeld in het EPD/ Klinische Notities/ onder tabblad Algemeen. Bij opname en overdracht staat in de decursus expliciet de naam van de hoofdbehandelaar vermeld)

Bij overdracht naar ander specialisme

Hoofdbehandelaar

  • Licht patiënt in over het overdragen van het hoofdbehandelaarschap;
  • Overlegt met degene die het hoofdbehandelaarschap overneemt;

Overnemend hoofdbehandelaar

  • Draagt zorg voor het wijzigen van het hoofdbehandelaarschap in het EPD en het verpleegkundig dossier;
  • Informeert de patiënt over de naam van de nieuwe hoofdbehandelaar;

Bij opname op gastbed

Hoofdbehandelaar

  • Zorgt dat met de gastafdeling heldere werkafspraken zijn gemaakt over de zorg voor de patiënt (waaronder medicatiebeleid, visitelopen, informatie over de patiënt en ontslagplanning) en de informatievoorziening aan de patiënt over de rolverdeling tussen de hoofdbehandelaar, consulent en de zaalarts van de gastafdeling.

Borging van werkwijze

Afdelingshoofd

  • Draagt zorg dat er periodiek dossier-checks worden uitgevoerd waarbij gecontroleerd wordt of in Het EPD en het verpleegkundig dossiers de naam van de actuele hoofdbehandelaar (en de namen en rolverdeling van de overige bij de behandeling betrokken behandelaren) zijn opgenomen. 
  • Laat periodiek navragen bij de patiënt of hij/zij op de hoogte is van : 
    • de naam van de hoofdbehandelaar, 
    • welke specialisten naast de hoofdbehandelaar betrokken zijn, 
    • hoe de rolverdeling tussen deze artsen is, 
    • of hij/zij eenduidige informatie heeft gekregen (afgestemd op zijn behandeling).
  • Draagt er zorg voor dat hetgeen in dit document is geregeld en de uitkomsten van dossierchecks, exitgesprekken e.d. periodiek binnen de afdeling worden besproken (bijv. in MT, stafoverleg of verpleegkundig overleg).

NB  

  • Wanneer er op de afdeling een nadere uitwerking van deze regelgeving is, dan ligt deze vast in een afdelingsgebonden document, dat in Kwint is opgenomen. 
  • Bij verschil van mening zie bijlage III

Verantwoordelijkheden en bevoegdheden 

Let op: Op de Intensive Care afdeling,  op de Afd. Operatiekamer / interventieafdelingen en de SEH zijn afwijkende  afspraken van kracht tav het hoofdbehandelaarschap; zie hiervoor bijlage II.   

Hoofdbehandelaar

De hoofdbehandelaar is eindverantwoordelijk voor de kwaliteit, coördinatie en continuïteit van de medische zorg aan de patiënt (met andere woorden: voert de regie), met inachtneming van de eigen professionele verantwoordelijkheid van de (mede)behandela(a)r(en) en consulent(en). Deze verantwoordelijkheid houdt in:

De hoofdbehandelaar:

  • bepaalt welke specialisten en andere zorgverleners als medebehandelaar, behandelaar of consulent betrokken zijn bij de behandeling van een patiënt;
  • draagt zorg voor vastlegging in het dossier wie de medebehandelaar c.q. de consulent is; 
  • geeft aan betrokken zorgverleners specifieke beperkingen en/of omstandigheden van de patiënt weer, en in welke situaties nader overleg met de hoofdbehandelaar nodig is; 
  • draagt zorg voor de afstemming (behandelplan) en coördinatie van alle verrichtingen van de betrokken zorgverleners, de verslaglegging hiervan en is voor deze zorgverleners het centrale aanspreekpunt; op deze wijze weten de betrokken zorgverleners van elkaar wat de laatste stand van zaken is in de behandeling en zijn zij op de hoogte van de informatievoorziening naar de patiënt;  [Onder coördinatie wordt verstaan de onderlinge afstemming van de aard en omvang van de werkzaamheden van de bij de behandeling van de patiënt betrokken zorgverleners en de inspanning om de werkzaamheden (eigen en van anderen) op elkaar te laten aansluiten.] 
  • draagt zorg dat de patiënt  eenduidige en samenhangende informatie ontvangt; 
  • is bevoegd om in het kader van de behandeling eindbeslissingen te nemen; beslist en implementeert ook over de gegeven adviezen van de consulent (beargumenteert en documenteert wanneer de adviezen niet worden opgevolgd);
  • is het aanspreekpunt voor de patiënt en/of zijn vertegenwoordiger en is ook verantwoordelijk voor de coördinatie van de informatieverstrekking aan de patiënt;
  • zorgt voor de evaluatie van de behandeling en de eventuele nabehandeling. Hieronder valt ook het contact met de verwijzer en/of huisarts over de verdeling van de taken;
  • draagt zorg voor een goede waarneming in geval van tijdelijke afwezigheid; 
  • draagt bij langdurige afwezigheid (te bepalen door de hoofdbehandelaar) het hoofdbehandelaarschap over;  meldt dit aan de patiënt en aan de bij de behandeling betrokken zorgverleners.  

NB 

  • Wanneer bij een patiënt een wijziging van hoofdbehandelaarschap plaatsvindt (bijvoorbeeld door overgang naar een ander specialisme), is het de taak van de oorspronkelijke hoofdbehandelaar om de overdracht te communiceren naar de patiënt en een volledige overdracht naar het overnemend specialisme te verzorgen. 
  • Het opnemend specialisme (poortspecialisme) voorziet in de hoofdbehandelaar; met andere woorden: de hoofdbehandelaar is de arts die de diagnose bij de patiënt stelt en de behandeling initieert.
  • De hoofdbehandelaar kan besluiten om bovengenoemde taken (deels) te delegeren, bijvoorbeeld aan de behandelaar; het gaat daarbij om dagelijkse zaken.

Medebehandelaar

  • is zelfstandig verantwoordelijk voor dat gedeelte van de diagnostiek en de uitvoering van de behandeling waarvoor zijn deskundigheid is gevraagd; 
  • draagt voor dát gedeelte zorg voor de medische verslaglegging en informatievoorziening naar de hoofdbehandelaar en de patiënt en/of diens vertegenwoordiger;
  • overlegt met de hoofdbehandelaar in geval dat: 
    • zijn (voorgenomen) behandeling afwijkt van wat in de protocollen is vastgelegd, 
    • indien dit afwijkt van wat normaliter verwacht zou kunnen worden, 
    • zich onverwacht ernstige bevindingen voordoen, 
    • uitvoering van zijn behandeling wezenlijk verandering in de behandeling betekent, 
    • aan de uitvoering van zijn behandeling risico’s verbonden zijn,
    • of de medebehandelaar anderszins van mening is dat de informatie bij de hoofdbehandelaar bekend moet zijn.
  • als dat expliciet is afgesproken met de hoofdbehandelaar, draagt de medebehandelaar zorg voor afstemming en communicatie met de verwijzer en/of huisarts;
  • schakelt zonodig een andere medebehandelaar of consulent in, altijd na overleg met de hoofdbehandelaar;
  • draagt zorg voor een goede waarneming in geval van tijdelijke afwezigheid; 
  • draagt bij langdurige afwezigheid (te bepalen door de medebehandelaar) het medebehandelaarschap over;  meldt dit en eventuele beëindiging van het medebehandelaarschap aan de patiënt en aan de hoofdbehandelaar.

Behandelaar

  • zorgt, binnen de kaders gesteld door de hoofdbehandelaar, voor de dagelijkse uitvoering van de medische behandeling, zoals informatievoorziening aan de patiënt, medische verslaglegging en informatievoorziening aan de hoofdbehandelaar.

NB. Artsen (niet) in opleiding tot (medisch) specialist, verpleegkundig specialisten en physician assistants verrichten hun taken alleen onder supervisie van een medisch specialist.   

Consulent

  • is verantwoordelijk voor het door de hoofdbehandelaar of medebehandelaar gevraagde oordeel of advies over een aspect van de behandeling of therapie;
  • draagt zorg voor de verslaglegging in het dossier en de informatievoorziening naar de hoofdbehandelaar; 
  • bespreekt adviezen niet direct met de patiënt, tenzij dit anders is overeengekomen;
  • voert het gegeven advies uit, na accordering van de hoofdbehandelaar en/of medebehandelaar.  

Waarnemer 

  • is binnen de door de hoofdbehandelaar, (mede)behandelaar of consulent vastgestelde kaders verantwoordelijk voor de goede gang van zaken gedurende de waarneming van het hoofdbehandelaar-, (mede)behandelaar- en consulentschap, zonder dat hij diens verantwoordelijkheden en bevoegdheden definitief overneemt;
  • bewaakt de goede voortgang van de behandeling en reageert zonodig op veranderingen in de toestand van de patiënt. 

Normen 

  • De afspraken die op afdelingsniveau minimaal moeten worden vastgelegd zijn: 
  • de verdeling van de verantwoordelijkheden van hoofdbehandelaar, medebehandelaar, behandelaar, consulent en waarnemer; de wijze waarop de patiënt wordt geïnformeerd over de naam van de hoofdbehandelaar en de rolverdeling van de overige bij het zorgproces betrokken artsen;
  • de wijze waarop het hoofdbehandelaarschap binnen de eigen afdeling wordt waargenomen dan wel overgedragen (in geval van langdurige afwezigheid van de hoofdbehandelaar);
  • de wijze van overgang van het hoofdbehandelaarschap bij overdracht van de patiënt naar een ander specialisme;
  • de invulling van het hoofdbehandelaarschap voor patiënten op gastbedden (van eigen patiënten op een andere afdeling) en van gastpatiënten op de eigen afdeling;  zie hiervoor ook het document Acute opname.
NFU Nederlandse Federatie van Universitair Medische Centra / Oudlaan 4, 3515 GA / Postbus 9696, 3506 GR Utrecht / T 030 273 98 80 / nfu@nfu.nl