Goede voorbeelden hoofdbehandelaarschap in umc’s

Erasmus MC brede regeling verantwoordelijkheidstoedeling in de Patiëntenzorg

1. Inleiding

Door de complexiteit en gevarieerdheid van de ziekenhuiszorg vereist deze betrokkenheid van verschillende zorgverleners. Betrokkenheid van verschillende zorgverleners kan risico’s opleveren voor de verantwoorde zorgverlening. Het is van belang te specificeren welke risico’s dit betreft en welke normen voor samenwerking er geformuleerd worden, gericht op het voorkomen van dergelijke risico’s.

Taak- en verantwoordelijkheidsverdeling tussen medisch specialisten en andere betrokkene vraagt om maatwerk. De inhoud daarvan kan van ziekenhuis tot ziekenhuis, en binnen ziekenhuizen van zorgpad tot zorgpad, variëren. Hierom heeft het Erasmus MC centrale normen geformuleerd. De verantwoordelijke zorgverleners en managers hebben deze centrale normen gebruikt als uitgangspunten; en ingevuld en geoperationaliseerd, afhankelijk van de omstandigheden en de context van de (zorg)situatie. Dit heeft geleid tot een aantal verschillende decentrale protocollen.

2. Centrale definities

Hoofdbehandelaar
Altijd een medisch specialist, die verantwoordelijk is voor het behandelbeleid en de coördinatie van het zorgproces. De patiënt heeft tijdens het zorgproces één hoofdbehandelaar. Wanneer er sprake is van twee of meer los van elkaar staande ziektebeelden, vindt de geneeskundige zorg plaats door meer behandelend specialisten van ‘gelijk niveau’. Eén van hen treedt op als hoofdbehandelaar en is primair verantwoordelijk voor het medisch beleid. In beginsel is dit de arts verantwoordelijk voor de opname. Het hoofdbehandelaarschap kan aan een collega worden overgedragen wanneer deze overdracht is vastgelegd en het zorgproces daar aanleiding toe geeft. Deze overdracht vindt expliciet plaats, wordt digitaal vastgelegd en besproken met patiënt (en familie).

De hoofdbehandelaar is niet verantwoordelijk voor de medisch inhoudelijke behandeling van een collega die betrokken is bij (een gedeelte van) de behandeling. Iedere arts heeft zijn eigen medische verantwoordelijkheid.

De hoofdbehandelaar:

  • Heeft een coördinerende functie ten opzichte van medebehandelaar en consulent;
  • Is ten opzichte van de patiënt en de huisarts de primair aanspreekbare;
  • Is voor het geneeskundig beleid in algemene zin, de verantwoordelijke specialist;
  • Draagt zorg voor adequate informatie verstrekking aan patiënt;
  • Toetst of de patiënt de informatie heeft begrepen;
  • Toetst of toestemming is gegeven voor de voorgestelde behandeling;
  • Toetst regelmatig of het hoofdbehandelaarschap nog bij het juiste specialisme belegd is.

Behandelend arts
De AIO/ANIOS zijnde de gedelegeerd hoofd/medebehandelaar. Een behandelaar is verantwoordelijk voor de uitvoering van het medisch beleid, zoals vastgesteld door de supervisor van de betreffende afdeling.

De behandelend arts:

  • Is verantwoordelijk voor de dagelijkse medische zorg en de besluitvorming daaromtrent betreffende de patiënt die aan hem/haar is toevertrouwd;
  • Is verantwoordelijk voor de communicatie met de patiënt over het medisch beleid;
  • Is verantwoordelijk voor de vastlegging van datgene wat in het belang is van een goede zorgverlening in het medisch dossier, inclusief de uitkomsten van het overleg met de supervisor;
  • Is verantwoordelijk voor de coördinatie van zorg conform de instructies van de supervisor;
  • Schakelt zo nodig-in overleg met zijn supervisor-een medebehandelaar of consulent in.

Medebehandelaar
De medisch specialist die op verzoek van de hoofdbehandelaar - al dan niet tijdelijk – een gedeelte van de behandeling van een patiënt op zich neemt, dat buiten de eigen deskundigheid van de hoofdbehandelaar ligt, zonder daarbij de eindverantwoordelijkheid over te nemen.

De medebehandelaar:

  • Is verantwoordelijk voor zijn eigen aandeel in de informatie verstrekking;
  • Is verantwoordelijk voor zijn eigen aandeel in onderzoek/ diagnostiek/ behandeling/ informatieverstrekking;
  • Zorgt ervoor dat de registratie van de medische gegevens toegankelijk is voor de hoofdbehandelaar;
  • Zorgt voor een tijdige aan hoofdbehandelaar en huisarts gerichte verslag legging;
  • Indien zijn handelen consequenties heeft voor de hoofdbehandelaar dan wel een medebehandelaar, treedt hij van tevoren in overleg met hem/hen;
  • Inschakeling van een consulent kan door de medebehandelaar zelf geschieden. Het resultaat van een dergelijk consult verwerkt hij in zijn schriftelijke verslaglegging.

Bij verschil van mening tussen medebehandelaar en hoofdbehandelaar waar ze onderling niet uitkomen, kan de hoofdbehandelaar het medebehandelaarschap voor de duur van de opname beëindigen. Het deel in de geneeskundige zorg van de medebehandelaar komt dan weer onder verantwoordelijkheid van de hoofdbehandelaar. De medebehandelaar bepaalt zelf het einde van zijn bijdrage aan de geneeskundige zorg. Hij informeert de hoofdbehandelaar hierover tijdig.

Consulent (in consult geroepen arts)
De medisch specialist die door de hoofdbehandelaar of medebehandelaar bij een patiënt is ingeschakeld ter verkrijging van een, in principe eenmalig, oordeel of advies over een bepaald aspect van de diagnostiek of in te stellen therapie dat buiten de eigen deskundigheid van de eindverantwoordelijke arts of medebehandelaar ligt.

De consulent:

  • Draagt geen verantwoordelijkheid voor de medische behandeling van de patiënt;
  • Kan geen andere artsen in consult roepen;
  • Zorgt voor een tijdige aan de consultvrager gerichte rapportage.

Casemanager
Een arts, verpleegkundig specialist of andere zorgverlener die verantwoordelijk is voor de coördinatie van het zorgproces en eerste aanspreekpunt is voor de patiënt en familie. De hoofdbehandelaar draagt deze taken over aan de casemanager, deze heeft echter niet de eindverantwoordelijkheid voor de behandeling.

De casemanager:

  • Draagt zorg voor de monitoring van het zorgproces;
  • Houdt het zorgproces vlottend.

Aanspreekpunt
Een -aan de patiënt gekoppelde- functionaris die, over alle zorgaspecten, aangesproken kan worden door zowel de patiënt als de naasten als overige verzorgenden.

Het aanspreekpunt:

  • Draagt zorg voor het volledig informeren van de patiënt, passend bij de competentie van de functie;
  • Draagt zorg doorspelen van vragen, indien nodig.

Waarnemer
Een arts die een collega functioneel vervangt tijdens zijn/haar afwezigheid en dientengevolge ook de bijbehorende (eind)verantwoordelijkheden overneemt. Deze overdracht vindt expliciet plaats. Tijdens waarneming van de hoofdbehandelaar wordt de verantwoordelijkheid niet aangepast in het medisch dossier. Het medisch handelen of de besluiten van de waarnemer die afwijken van het door de hoofdbehandelaar ingezette beleid, worden vastgelegd in het medisch dossier. De actuele dienst- waarnemingslijsten zijn te allen tijde raadpleegbaar.

De waarnemer:

  • Neemt àlle taken, verantwoordelijkheden en bevoegdheden over van degene die hij/zij waarneemt.

Kliniek
Wanneer een klinische patiënt door twee of meer specialisten wordt behandeld, is de opname specialist de hoofdbehandelaar. Overleg vindt plaats als tijdens opname, naar het oordeel van één der behandelend specialisten overdracht van het hoofdbehandelaarschap moet plaats vinden naar een specialist van een ander specialisme.

Operatieve ingreep/partus
Tijdens een operatieve ingreep heeft het opererend specialisme het hoofdbehandelaarschap. Indien de patiënt daarna wordt over gedragen aan een ander specialisme, wordt nadrukkelijk vermeld of de opererend specialist als medebehandelaar betrokken blijft. Op de recovery is de anesthesioloog tijdelijk hoofdbehandelaar en de operateur is medebehandelaar. Van de opname brengen zowel de hoofdbehandelaar als de medebehandelaar verslag uit aan de huisarts en aan elkaar. Ook wordt de huisarts verteld of de patiënt nog poliklinisch wordt na behandeld, wanneer en door wie.

Polikliniek
De specialist waarnaar de patiënt in eerste instantie werd verwezen (hoofdbehandelaar) kan een medebehandelaar of consulent inschakelen ten behoeve van diagnostiek en behandeling. Indien de primaire hoofdbehandelaar het medisch noodzakelijk acht kan meteen verwezen worden naar een andere hoofdbehandelaar van een ander specialisme.

NFU Nederlandse Federatie van Universitair Medische Centra / Oudlaan 4, 3515 GA / Postbus 9696, 3506 GR Utrecht / T 030 273 98 80 / nfu@nfu.nl