Een beeld zegt toch meer

‘Technologie kan de zorg duurzaam maken’

Professor Ton van der Steen is hoogleraar biomedische techologie aan het Erasmus MC in Rotterdam en hoofd Biomedical Engineering van het Thoraxcenter. Hij is internationaal expert voor ontwikkeling van cardiovasculaire beeldvorming. Behalve KNAW-lid is hij ook voorzitter van de Technologiestichting STW. Van der Steen is ook één van de oprichters van de Medical Delta, een samenwerkingsverband tussen onder andere het Leids Universitair Medisch Centrum, het Erasmus MC en de TU Delft.

Technologische uitdagingen van de zorg
De zorg staat de komende tijd voor een viertal grote uitdagingen. Ten eerste moeten we ons gaan beseffen dat ouder worden geen ziekte is, maar een prettig gegeven dat helaas nu eenmaal met wat ongemakken komt. Technologie kan een belangrijke rol spelen in het opvangen van die ongemakken. Een tweede uitdaging is de vroege diagnose. Als we mensen kunnen behandelen vóór ze ziektesymptomen krijgen, kunnen we ook voorkomen dat ze uitvallen. Imaging zal daar een toenemende hoofdrol in gaan spelen. Een derde uitdaging is het terugdringen van grote, invasieve operaties door minimaal invasieve ingrepen. Dat imaging onmisbaar is in dergelijke laparoscopische chirurgie spreekt voor zich. Een laatste grote uitdaging is de personalised medicine. We zullen de dure behandelingen moeten reserveren voor díe patiënten die daar ook echt baat bij hebben. En ook daar speelt de (genetische) technologie een hoofdrol.

Hartfoto’s, op een popfestival of bij de huisarts
In de zomer van 2011 stond Van der Steen met een aantal collega’s op het popfestival Lowlands om daar ‘pret-echo’s te maken van de harten van 250 bezoekers. Van der Steen: ‘De luchtige boodschap daarbij was “Geef je hart aan je geliefde”. We gaven de beelden dan ook mee op een DVD-tje. De serieuze boodschap was dat wij lieten zien dat je met een laptopsysteem van nog geen € 30.000,- een goede echo kunt maken van het hart, waarmee bijvoorbeeld een huisarts al uit de voeten kan. Een huisarts kan met zo’n systeem een goede echo maken die per computer naar een specialist gestuurd kan worden om te laten beoordelen of een patiënt al dan niet moet worden doorgestuurd. De diagnose is voor de specialist, maar de huisarts kan als poortwachter de technologie gebruiken om veel onnodige doorverwijzingen te voorkomen.’
Ook die specialist kan steeds meer zien met behulp van echoapparaten, zo laat Van der Steen zien, ‘al zijn dat vaak niet meer de apparaten van € 30.000,-, maar van € 250.000,-. Met behulp van een echokopje dat de patiënt inslikt kun je tegenwoordig héél dicht bij het hart komen en met behulp van doppler-beelden kan een specialist zien of er misschien bloed langs een zojuist geplaatste kunstmatige klep stroomt.’

Echo ‘te veilig’?
De echo is in de jaren zeventig in de markt gezet als 100% veilig! ‘Dat is zowel de kracht van de echo, als een zwakte. Vergeleken bij een CT-scanner levert een echo natuurlijk “lelijke” plaatjes’, erkent Van der Steen. ‘Maar iedere ontwikkeling die de echobeelden mooier kan maken door het gebruik van contrastmiddelen, die maakt van een 100% veilige techniek misschien een 99,99% veilige techniek. Zo’n achteruitgang in veiligheid wordt enorm onder een vergrootglas gelegd, ook al is de potentiële winst van het gebruik van die contrastmiddelen wellicht enorm.’

Beeldvorming maakt hartoperaties goedkoper
De echo als beeldvormende techniek schiet tekort wanneer je vaten in detail in beeld wilt brengen, benadrukt Van der Steen. Wanneer je wilt zoeken naar mogelijke vernauwingen in kransslagaders, dan zul je bijvoorbeeld een CT-scan moeten maken. Die technologie heeft het ook mogelijk gemaakt om stents te plaatsen in vernauwde slagaders. Die stents behoren zonder twijfel tot de belangrijkste medische vernieuwingen van de afgelopen dertig jaar. Vroeger moest per operatie een bypass worden gemaakt in het geval van een vernauwde ader, met acht dagen ziekenhuisopname en al gauw zeven weken uit het arbeidsproces. De directe kosten van die operatie waren ongeveer € 13.000,-. Nu kan dat voor ongeveer de helft van het geld door een stent te plaatsen, bij een opname van één of hooguit twee dagen en een terugkeer in het arbeidsproces na twee tot drie weken!’

Een catheter met daarin een snel ronddraaiende laser kan de binnenkant van een vat nauwkeurig, dus zonder ‘technisch artefact’ in beeld brengen.
Een catheter met daarin een snel ronddraaiende laser kan de binnenkant van een vat nauwkeurig, dus zonder ‘technisch artefact’ in beeld brengen.

De ontwikkeling van de beeldvorming via catheters is nog bepaald niet klaar, benadrukt Van der Steen. ‘We werken nu samen met onder andere een horlogefabrikant aan een catheter waar een razendsnel ronddraaiend kopje op zit met een laser. Die brengt binnen een halve seconde een heel stuk vat in beeld terwijl je de catheter door het vat beweegt.’

Op dit moment worden 57.000 Nederlanders per jaar behandeld aan een verstopt kransvat. Naast 20% per open-hart chirurgie gebeurt 68% succesvol per catheter, terwijl 12% klachten houdt na een catheterbehandeling. Wij hopen dat we met hulp van de beeldvorming ín het bloedvat, via de roterende catheterkop met laser, een flink deel van die 12% beter in beeld kunnen krijgen, waardoor ook die ingrepen succesvol kunnen worden afgesloten. De échte hoop is natuurlijk dat we die laatste 20% die nu nog via open chirurgie wordt geholpen, ook per catheter kunnen helpen.’

NFU Nederlandse Federatie van Universitair Medische Centra / Oudlaan 4, 3515 GA / Postbus 9696, 3506 GR Utrecht / T 030 273 98 80 / nfu@nfu.nl